Dr. Gulamhüseyin İbrahimi Dinani
Konuya girmeden ve gelenek ile modernlik arasındaki ilişkiyi ortaya koymadan önce mantıksal kriterlere uygun olarak modernite ve geleneğin tanımını yapmak, her birinin mahiyetini açıklamak, sonra da bu ikisinin nasıl bir alışveriş ve etkileşim içinde bulunduğuna bakmak uygun olacaktır. Modern insan kimdir ve gelenekçi insan nasıl biridir?
Gelenek, modernlik veya modernite konusunda kapsayıcı ve kuşatıcı bir tanım yapmak çok güçtür. Bununla ilgili çeşitli tarifler gösterilmiş ve herkes kendi bakışaçısına göre bir tanım yapmıştır. Bendenizin kanaati, net bir bilgi için bu iki olgunun etki ve alametlerine odaklanmanın epeyce yardımcı olacağı yönündedir.
Modernite ve modernliğin tanımına giriş
Kimileri moderniteyi tanımlarken ileriye doğru hareket, ileri gitme, sürekli hareket, ilerleme, terakki, bir yerde durmamamız, belirtisizlik veya belli bir renkte olmama, içinde kaçınılmaz olarak kriz, sıkıntı, çelişki, kuşku ve tereddüt bulunan sürekli hareketten bahseder. Bu tanımların tamamı doğru olsa da olmasa da modernitenin, modern insanın ve modern dünyanın bazı alametleri vardır. İnsanlık tarihi boyunca geçmişi olmayan bir dünya. Günümüzde modern insan, modernitede mevcut bulunan hasletlerin aynısı olan özellikler taşımaktadır. Whitehead’in modernitenin manasını aşağı yukarı açıklayan bir cümlesi vardır. Şöyle der: Geçmişteki insanlar kendilerine ve başkalarına hep neleri tecrübe ettiklerini anlatırdı. Ama modern insan neleri tecrübe ettiğini anlatmıyor, neleri tecrübe edebileceğini söylüyor. Neleri tecrübe ettiğini anlatmak, neleri tecrübe edebileceğini söylemekten oldukça farklıdır. Tıpkı geçmişle şu anın farkı gibi.
Bu sözü çözümlediğimizde, kökünün, Kant’ın dile getirdiklerinde bulunduğunu görürüz. Kant, neleri anlayabileceğimizden bahsediyordu. Modernitenin öncüsünün ve belki de kurucusunun Kant olduğunu söylemek abartı sayılmaz.
Modernitenin bir felsefi ve fikri kökü vardır. Kişinin modern veya gelenekçi düşünmesi ya da davranmasının onun dış görünüşünde bile etkisi vardır.
Bunlar tefekkürün etkileridir. Yani insanlık modern düşünme tarzını elde ettiği için teknolojiye ulaştı, tekniğe ulaştığı ve onu keşfettiği için düşünce biçimi değişmiş değildir. Hiç kuşku yok bunlar düşünceyi değiştirir ama esas, fikirdir. Düşünce pratiğin menşeidir. Pratik de düşünceye etki edebilir. Fakat asıl olan, pratiğin kaynağı düşüncedir. Dolayısıyla tartışma daha ziyade modern ve geleneksel düşünce tarzının ne tür bir düşünce olduğudur.
Modernitenin özellikleri
Modern düşünce için zikredilen özelliklerden biri, büyübozumudur. Yani modern insan, hiçbir büyü, simge ve sırra inanmaz. Herşeyin apaçık, berrak, bilimsel ve deneysel olmasını ister. Eğer bir şey açık, berrak ve bilimsel değilse (o da deneysel bilime göre) değeri yoktur. Modernite sır, sembol ve büyünün boyunduruğu altına girmez. Büyüleri bozmaya çalışır. Elinden gelse her türlü büyü, sır ve simgeyi ortadan kaldırmak ister. Bu, modern düşüncenin ayırt edici özelliğidir. Buna karşılık gelenekçi düşünce simge ve sırla tam bir uyum içindedir. Onda simge ve sırrın belli bir yeri vardır. Hatta büyü bile ilgi alanındadır.
Modern düşüncenin bir diğer hususiyeti şöyle söylemesidir: Tarih, değerlerin labaratuarıdır. Değerler daima bu labaratuarda çatışırlar. Çeşitli değerler çatışır ve modern insan sorumlu davranarak tercihte bulunmakla yükümlüdür. Değerler birbiriyle savaş halindedir, siz de oradasınız ve tercihle yüzyüzesiniz. Der ki, birçok değer hayattadır. Kavimler, milletler, felsefeler, fırkalar ve kültürler muhtelif değerlere sahiptir ve bunlar birbiriyle çatışma halindedir. Hindu, hayvanı öldürmemek ve onlara eziyet etmemek gerektiğini söyler. Hayvan kesmeyi çirkin görür. İslam ise aksine, koyun kesmeyi caiz kabul eder. Hindu bunun günah olduğuna inanır. İslam ise hacda kurban kestirir. Modern insan, batılının bir değere, doğulunun başka bir değere sahip olduğu bu değerler çatışmasında tercihte bulunma yükümlülüğü olduğuna inanır. Bu, modernitenin kendine özgü özelliklerindendir. Geleneksel insan bu değerlerden herhangi birine bağlıdır. Ama modern insan için bunlar karşı karşıyadır ve tercih yükümlülüğü vardır.
Modern insanın evrene bakışı bilimsel ve deneyseldir. Yani deneyin önü alındığı ve durduğu yerde modern insanın düşüncesi kalakalır. Çünkü o, gözlemlenebilen ve deneysel olanı, labaratuara sokulabileni kabul eder. Fakat mevzu burada sona ermez. Bilakis modern insan, deney ayağı topalladığında ve labaratuara sokulamadığında düşünceye durma talimatı verir. Bu ikinci bölüm çok önemlidir. Mademki deney ve labaratuar işin içindedir, duyumsayarak görmektedir, öyleyse kabul edebilir. Ama deneyin yolun sonuna geldiği soyut durum karşısında düşünceye der ki “dur”. Yani “düşünme”. Yani mademki deney ayağı işin içindedir, öyleyse düşünce ayağı da işin içindedir. Deney ayağı topalladığı an düşünce de sona erer. Buna mukabil gelenekçi düşüncenin yola devam etmesi gerektiğini söyler.
Modernitenin bu özelliği ve gelenekten farklılıkları, Whitehead’in neyi tecrübe edebileceğimiz sözünü hatırlatmalıdır. Yani tecrübe edemez olduğumuzda artık düşünce de yoktur.
Zikredilen şey modernitenin özellikleridir ve doğal olarak düşüncesinde bu özelliklerin bulunduğu kişi psikolojik ve ruhsal açıdan kuşkucu ve büyü bozucudur. Daha az inanır, zor inanır. Hemen kuşku duyar, eleştirir, durumları mercek altında deneye tabi tutar, deneyini yapamadığı şeyi reddeder, eleştirel davranır, nihayet ondan sonra karar verir. Onun gözünde değerler savaş halindedir ve o tercihte bulunmalıdır. Ama hangi kritere göre tercihte bulunacaktır. Çünkü deney her zaman söz konusu olamamaktadır. Bunun için doğru dürüst bir kriteri yoktur. Bu yüzden seçiminin sonucu bir tür ıztırap olacaktır. Bu sebeple modern düşünür daima ıztırap çeker. İstikrarı yoktur. Çıpası olmayan gemidir. Muallaktadır. Sürekli ıztırap ve kaygıya maruz kalır.
Modernite düşüncesi Descartes zamanından başlar. Aslında modernitenin kurucusu olan Kant’la birlikte doruğa ulaşmıştır. Bu tarz düşünce insanlık dünyasında 300-400 yıl önce ortaya çıktı. Daha önce böyle bir şey yoktu.
Modernitenin özellikleri arasında yeni olana eğilim de vardır.
Modernist düşünce açısından büyük filozof Aristo bugün artık eskimiştir. Descartes, Aristo’nun sert muhaliflerindendir. Descartes, Yunanca bilmemekle övünürdü ve Aristo’nun eserlerini okumamıştı. Descartes’ın metodu Aristo karşıtı bir yöntemdir. Ama bugün Aristo’dan neler eskimiştir? Daha çok bilimsel ve pozitivist boyutu bulunanlar. Aristo biyolojisi bugün büyük ölçüde eskidir. Aristo büyük bir biyologtu. Yaban bir bahçede tüm hayvanları topladı ve onları incelemeye koyuldu. Fakat artık Aristo’nun biyolojisi eskimiştir. Aristo’nun tıbbı, fiziki, astronomisi de eskimiştir. Fakat Aristo’nun felsefesi de eski midir? Siz inansanız da ben buna inanmam. Acaba Eflatun’un felsefesi bugün eski midir?
Benim bakış açıma göre felsefe eskimez. Tabii ki fizik, coğrafya ve bilimsel konularla irtibatlı olduğu ölçüde değişime uğrar ve dönüşür. Günümüzdeki bilim, biyoloji ve tıp da yarın eskiyecektir. Sokrat ve Hipokrat tıbbını eskitmiş olan bu tıbbın kendisi de yarın eskimiş olacaktır.
Ama özgün felsefe, düşünce ve fikir bir kere ortaya çıktığında artık bir daha ölmez ve yok olmaz. Her şey ortadan kalkar, düşünce hariç. Düşüncenin fani olduğunu düşünmüyorum. Ayet, sadece Allah’ın baki olduğunu söylüyor (Celal ve ikram sahibi Rabbinin zâtı bakidir[1]). Düşünce, Rabbin vechidir. Özgün düşünce bir kez ortaya çıktığında ne eskir, ne de yok olur. Toplumun o düşünceyi kabul edebilmesi için belli bir zaman geçmesi gerekebilir. Yüzyıllarca gizli kalmış ve insanların karşılaşmaya henüz hazır olmadıkları pek çok düşünce vardır. Ama dünyada o düşünceyi beğenen ve onunla ilişkili bir tek kişi bulunsa bile söz konusu fikir mevcuttu. Bundan dolayı özgün fikirler daima vardır, velev ki zaman ve tarih bakımından geçmişe ait olsun.
Modernist, şu anda geçmişten neyin eksik olduğunu söyler. Ama aynı sözü tersinde de söylemek mümkündür: Geçmiş neden kötüdür? Yalnızca öncesine ait olması nedeniyle. Eğer onun üstünde bir şeyiniz varsa o mutlaka doğrudur. Fakat felsefede günümüz filozofu Eflatun’dan daha iyi mi konuşur? Eflatun’un düşüncesinin sırf geçmişe ait olduğu için artık geçersiz hale geldiği söylenebilir mi? Sırf geçmişte kalması nedeniyle neden geçersiz olsun? En azından kendi çapında itibarı vardır oysa.
Diğer bir tartışma da şudur ki, insan geçmişi unutabilir mi? Gelenek geçmişe aittir. İnsan geçmişe sahip olmayabilir mi? Zamanın hakikatinin ne olduğunu bilmiyoruz.
Hıristiyan aziz Augustine der ki: “Zamanın ne olduğunu biliyorum. Bugünün bugün olduğunu biliyorum. Önceki saat bir saat önceydi, şu an ise bir saat sonrasıdır. Ama soyut olarak bana zamanın en olduğunu sorsalar zamanın ne olduğunu bilemem.” Zamanın mahiyeti nedir? Hareket miktarı! Hareketin miktarı nedir? Arazdaki hareketin miktarı mı? Yoksa cevherdeki hareketin miktarı mı? Meşhur Alman filozofu Heidegger, varlığın miktarı olduğunu söyler. Bizim Ebu’l-Berekat da bin yıl önce varlığın miktarı olduğunu söylemişti.
Her halükarda zamanın mahiyeti üzerine ihtilaf büyüktür. Fakat bir şeyi biliyoruz. O da şudur: Her ne varsa üç kısma ayrılır: Geçmiş, şimdi, gelecek. Dün, bugün, yarın.
Eğer dün yok idiysek bugün de yokuz ve yarın da olmayacağız. Hiç kuşku yok belki yarın olmayacak. Çünkü henüz gerçekleşmedi. Olup olmayacağı da belli değil. Kim bilir belki yarın kıyamet kopacak ve yarın hiç olmayacak. Ama ya dün? Dünü mü inkâr etmek daha doğru, yarını mı? Yarının gelip gelmeyeceğini bilmiyoruz, ama dün nasıl inkâr edilebilir ki? Dün, şimdi, yarın. Bu taksim, onu gerçek yapan insan içindir.
İnsanın geçmişi vardır. Bu üç zamandan (geçmiş, şimdi, gelecek) hangisi daha kesindir? Şimdiki zaman kuşkulu ve görecelidir. Gittiğini ve geçmişe ait olduğunu söylediğimizde insan kendi geçmişinden habersiz olamaz. Geçmişi bulunmayan insan kâmil değildir. Batılı düşünürlerden biri şöyle der: İnsanın varlığının tamamı da kendi zamanı değildir. İnsan bir bütündür, çünkü kâmildir ve varlığı daha çok geçmişe aittir. Yani geçmişin mahsulüdür ve tabii ki geleceği de düşünür. Zira umudu vardır.
Geleceğe bakmaksızın da insanın yaşaması müşküldür, hatta hayatta bile kalamaz. Gelece bakmak daha çok umutta tecelli eder. Hepimizin umut taşırız. Yani karşımıza ne çıkacağını görmek için geleceğe bakarız. Yarının filan şekilde olmasını umarız. Bu beni hayatta tutar.
İntihara teşebbüs eden çoğu kişi, gelecekten umudunu kaybetmiş olanlardır. “Ne için hayatta olalım ki” derler. Hayatta kalmak geleceğe sahip olmak demektir. İnsan amacı düşünür. “Niçin hayattayım” der. Eğer varlık felsefesi yoksa intihara teşebbüs eder. Öyleyse hem umut biçiminde geleceğin önemi vardır, hem yaşadığımız şu anın, hem de geçmişin. İnsan kendisine müracaat ettiğinde geçmişin ürünü olduğunu görür. Her insanın, çoğunlukla da yaşlıların, uzun bir geçmişleri olduğundan psikologlar der ki, yaşlılar tek başlarına kaldıklarında geçmişi düşünürler. Çünkü iyi bir geçmişleri olmuştur. Gençler daha ziyade geleceği düşünür. Ama bu gençler aynı zamanda geçmişi de düşünürler. Çünkü geçmişin mahsulüdürler. Bu söz tek tek bireylerde doğru olmakla kalmaz, tarihin tamamında da doğrulanır. Tarih geçmişin ürünüdür. Bilim tarihi, oldukça modernist batılılardan birinin ifadesiyle şöyledir: “Öyle bir çağda yaşıyoruz ki her gün yapılan bilimsel icatlar geçmiş bin yıla, hatta belki daha fazlasına bedeldir. Bazen bin yıl geçer ama bir icat yapılmazdı. Fakat şu anda her geçen gün birkaç yüzyıla bedel icatlar yapılıyor.” Bir uzman diyor ki, hangi zamanda yaşadığınla övünüyorsun ama filin boynuna binmiş bir karınca gibi olduğunu bilmen gerekir. Modern insan bugün “şöyle bir çağda yaşıyorum” diye iftihar ediyor. Evet, epeyce enformasyon var, fakat tarih filinin boynuna binmişsin. Tarih filinin boynuna binmişiz, geleneğe dayanıyoruz ve gelenekten el çekemiyoruz. Asla dönüyoruz. Kavimler ve her millet kendi tarihine dönüyor, atalarının ve ecdadının geleneğine ve geçmişine. Ama daha hassas bakarsak geçmişi sadece geçmiş zaman olarak görmez ve zamanın ötesine geçeriz. Bizim geçmişimiz artık zamansal geçmiş değildir. Geçmiş asla dönüşüyor. “Benim geçmişim” dediğimde “benim aslım” demiş oluyorum. Aslımın zamanda olması zorunlu değildir. İnsanın aslı vardır. Aslı nerededir? Tarihsel açıdan doğrudur. İnsan tarihe, geçmişe, gelenek ve kültüre sahiptir. O kültürle yetişmiştir. O dille konuşur. Varlığımın tamamı Farsça ve kendi kültürümdür. Ben başka her dille konuşurum ve ama o dili altın suyuyla yazsalar da benim için Farsça gibi olmaz. Benim kültürüm, Müslüman İran kültürüdür. Milletim, İranlıdır. Dinim İslam’dır. Bunlar insandan ayırılabilir mi? Bu tarihtir. Ama ben, zaman söz konusu olmaksızın aslımı ve geçmişimi sunuyorum.
Melekût bahçesinin kuşuyum, yarısı toprak âlemine ait. Ceberruttanım, yarısı toprak âlemine ait. Ben neyden yapıldım? Topraktan mı? Sudan mı? Hücreden mi? Onlar neyden yapıldı? Onlar beni nereden getirdi?! Nereden geldim? Gelişim ne ileydi? Nihayetinde nereye gidiyorum? Orayı bana gösterin. Aslım neredendir? Bu, her bireyin içsel iniltisi ve bilmek istediği karanlık sırrıdır. Sürekli “aslım ne” diye sorar. Bu dinde vardır; felsefe, tarih ve Jung’un gelişmiş psikolojisinde de bu aynıdır.
Bir geçmişim var, hem zamanda, hem de aslım olan zamansızlıkta. Oraya dönmek istiyorum. Arifler ve hâkimlerin, Freud ve Jung gibi psikologların bütün söyledikleri Mevlana’nın Farsça şiirindeki bir beytte özetlenebilir:
Dinle neyden, çünkü şikâyet etmede (ben hikâye yerine şikâyet okuyorum, çünkü Mevlana’nın asli nüshasında da böyledir) / Ve ayrılıkları hikâye etmede
Şikâyet, işte o inilti ve o karanlık sırdır. Aslının peşine düşmüştür. Aslım nedir? Ayrılıklardan şikâyet ediyor. Kopup geldiğim bir aslım var. Nasıl geldim?
“Aşk menziline yürüyen yolcuyum, yokluk serhadinden” “Yokluktan geldim” demiyor. “Yokluk serhadi”nin yokluktan farkı vardır. Varlık kıtasına varıncaya dek bütün bu yolu geldim. Geçmişimiz olmaması düşünülemez. Şu anda yalnızca felsefeye odaklanmıyoruz. Tarihimizin geçmişi de önemlidir. Tarihimize çokça dönüp bakmalıyız.
Hiçbir beşer tarihini ve iftihar ettiği şeyleri unutamaz. Biz geçmişin mahsulüyüz. Dolayısıyla geleneğin kendine ait bir değeri vardır. Hiçbir zaman gelenekten kopamayız, çünkü kimliksiz kalırız. Kimliksiz kalmak, şahsiyetsiz olmaktır. Öyleyse geçmiş olmak zorundadır. Üstelik milletimizin sahip olduğu böylesine parlak bir geçmişse. Milletimizin medeniyet geçmişi var. İslam’ın bu ülkede parlak bir geçmişi var. Din büyüklerimiz var. Harikulade bir gelenek ve büyük mütefekkirler. Şu anda modern dönemde olduğumuz ve modernitenin geçmişten kopmayı gerektirdiği bahanesiyle geçmişle ilişkimizi kesemeyiz.
Geçmişten kopmaya güç yetiremeyiz. Aynı şekilde aslımıza dönmeliyiz. Hem tarihsel aslımıza, hem de manevi aslımıza. Melekuti âlemdeniz, mana âlemindeniz ve geçmişle daimi ve kâmil ünsiyetimiz olmalı. Geleceği geçmişi temel alarak yorumlamalıyız. Geçmişi olmayan kimse, yeni olduğu iddiasında bile bulunamaz. Arzetmek istediğim bu nokta çok önemlidir. Kim yenilik getirebilir? Geçmişi olan kişi. Ancak bu kişi “bugün yeni bir söz söylüyorum” diyebilir. Yani geçmişe dayanmayı temel alarak bugün yeni renk taşıyan bir söz söyleyebiliyorum. Ama geçmişi olmayan ve geçmişten söz edemeyen kimse nasıl yenilik iddiasında olabilir. Ne yenidir, ne eski. Bir hiçtir, nerede kaldı eski olmak. Yeninin, geçmişle mukayese edildiğinde anlamı vardır. Eğer hiçbir geçmişin yoksa yeni de olamazsın. Ne söylediğin anlaşılmaz. Ne yenidir, ne eski. Dolayısıyla yenilik ve güzel söz söylemek de geçmişle ve tarihle ünsiyete muhtaçtır. Tüm işlerimizde geçmişimize dönmek zorundayız. Taş devrine dönmek değil kasdettiğim. Hatta 50 yıl öncesini de tavsiye etmiyorum. Geçmişe asla dönemezsiniz. Geçmişi unutamayacağımız gibi. Buna imkân yoktur. Söylemek istediğim, geçmişi göz önünde bulundurmaktır. Geçmişte ne idik ve şimdi neyiz. Bu söz fıkıhta, felsefede, deneysel bilimlerde ve edebiyatta da vardır.
Sözün özü
Sözün hulasası şudur ki, geleceğe bakmamazlık edemeyiz. Eğer gelecekten umutsuz olursak yaşayamayız. Şu anda yaşıyor olmamıza karşın geçmişten kopamayız. Koparsak kimliksiz kalırız. Yenilik iddiası da taşıyamayız, çünkü geçmişimiz yoktur. Kendimizin başköşesinde olabildiğimizde, kendi kimliğimizi taşıdığımızda ve sözümün bir mevkii bulunduğunda yeni sözümüzün de anlamı olabilecektir. Böylece geçmişimizdeki tarihi bütün fenlerinde tanıyabileceğiz; edebiyatçı edebiyat tarihini, filozof felsefe tarihini, fakih fıkıh tarihini tanıyabilecek. Yoksa kervandan geriye kalacağız. Üstelik de elimizdeki o zengin mirasa, İslam’ın ve Müslüman İran’ın zengin kültürüne rağmen. Bu büyük bir sözdür. Belki bazı İslam ülkeleri bizim söylediğimiz kadar söyleyemezler. Müslüman İran’ın mütefekkirleri ve iftiharları vardı. Bu bizim iftihar ettiğimiz şeylerdendir. Bunları bilmemiz gerekir. Şu anda da yaşıyoruz. Gelecekten de umut duymalıyız. Dünyayı tanımalıyız. O zaman yeni bir söz söyleyebiliriz ve sözümüzün anlamı olur.

________________________________________
[1] Rahman 27 (Çev.)

Author

Common title

View

Modernite Düşüncesi Etkiler ve İcaplar

Nurşat Biçer
İnsanın kendini bilip öz değerlerine sarılması, fıtratına dönüşü simgeler. Bir birey olarak insan, öz değerlerine yabancılaşarak, öz bilincini kaybederek kendini anlamak ve kendini tanımaktan da uzaklaşmış demektir. İnsan ancak öz bilince sahip olarak kendisini, gayesinin ne olduğunu ve hangi değerlere sahip olduğunu anlayabilir.
Bu yüzden öz bilinç bilgisi diğer bütün bilgilerden üstündür. Bilim bilgisi, sanat bilgisi, felsefe bilgisi öz bilinç bilgisinin yaptığı işlevleri asla yerine getiremez. Öz bilincin temele konulması ve diğer bilgi dallarının da ancak onun üzerine bina edilmesi gerekir. Çünkü bir insan kendini tanımadan diğer bilim dallarında istediği kadar ilerlesin, bir anlam ifade etmeyecektir. Burada Yunus Emre’nin herkesçe bilinen şu dörtlüğünü hatırlamamak elde değil:
İlim, ilim bilmektir
İlim, kendin bilmektir
Sen kendini bilmez isen,
Ya bu nice okumaktır?!
İnsan kendini tanımadığı ve özüne dönemediği zaman, aslında bulunmayan yapay şeyleri kendi fıtratından bilmektedir. Artık bu yapay şeyleri kendine ait kabul ederek ona sımsıkı sarılır. Bu kimisi için moda olur, kimisi için ırkçılık olur, kimisi için para olur. Burada özün yerine nelerin konulduğu önemli değildir. Önemli olan, bunların kişiyi kendini tanımaktan alıkoyması ve kişinin kendini ifade etmesini engellemesidir. Böyle olunca da, insan özünü kaybedip ne olduğunu bilmez hâlde ruhsal sıkıntılar ve bunalımlar içinde hayatını geçirecektir.
Öz bilinç olmadan, insan bilim ve teknoloji alanlarında istediği kadar ilerlesin, sadece insanın daha çabuk yok olmasına neden olur. Batı’nın şu an sahip olduğu yapay bilinçle teknoloji çok ileri seviyededir. Öz bilinç olmadan ilerleme olduğu için bu ilerleme, insanı öz bilincine yaklaştırmaz, aksine öz bilincinden daha da uzaklaştırır. İnsan kendini bilmedikten, kendini tanımadıktan sonra son teknoloji ürünlerini kullansa, hayatında her türlü konfor olsa, ne ifade eder ki?! Bir insan ideali, imanı, bilgisi, öz bilinci, toplumsal bilinci olmadan yalnızca bilimin, tekniğin, sermayenin ve gücün peşinden giderse, kazandığını sansa bile daima tüketici olarak kalacaktır. Bütün bu şeylere sahip olduğu hâlde, aciz bir insana bütün dünyaya meydan okuma gücü veren öz bilinçten yoksun olacaktır.
Öz bilinç yoksunluğu kişinin sadece kendi kendine sebep olduğu bir olgu değildir. Kişinin kendisinden kaynaklanabildiği gibi, bazı dış etkenler de buna sebep olabilir. İnsanı özünden kopararak kendi şahsi ve menfaate dayalı emellerini gerçekleştirmek isteyen sömürü odakları her zaman var olmuştur. İnsanı insan olma değerinden yoksun bırakanlar bazen bir insandır, bazen bir ülke, bazen de bir düşüncedir.
Şahsi menfaatlerini düşünen bir kişi diğer insanların ilgisini, gayesini başka yöne çekerek, onları özünden ayırarak kendi menfaatlerini korumayı amaçlar. Bir ülke kendi çıkarını korumak ve kendi halkının refah seviyesini yükseltmek için başka insanları acımasızca öz bilincinden koparmakta ve kendi emellerine alet etmektedir. Bazen de insanlar bir düşüncenin peşinden giderek kendini kaybetmekte ve o fikrin rüzgârına kapılmaktadırlar. Bütün bunlar insanın kendini tanımasını engelleyen, bilincin önünü tıkayan birer settir.
İnsanı sömürmek ve fıtratından uzaklaştırmak için kullanılan yöntemler, zamana ve mekâna bağlı olarak değişmektedir. Ortaçağ Avrupa’sında insanın zihinsel yönünü tahrif etmek için din bir araç olarak kullanıldı. İnsanları sömürmek, öz bilinçten yoksun bırakmak ve kendi menfaatleri doğrultusunda kullanmak için dini, bir afyon gibi kullandılar. Hâlbuki hiçbir dinin özünde ve ortaya çıkış gayesinde insanları uyuşturmak yoktur. Aksine bütün dinler insanlara taze bir ruh katmak, var olan çarpık düzeni değiştirmek ve yerine yenisini koymak için gelmiştir. Ancak zaman içerisinde bazı dinler insanlar tarafından tahrif edilerek kendi menfaat düzenlerini koruma vasıtası hâline getirilmiştir.
Irkçılık furyası içinde de insanlar bilincinden yoksun bırakılarak ilgi ve alakası farklı bir yöne çekildi. Mesela Hitler, zamanında aç ve zavallı bir Alman sandviçini ısırırken “Savaşmak istiyorum!” diye kükrüyordu. Alman ırkının kirlenmemesi için savaşan adamın sıkıntısı buydu! Hâlbuki kendisinin yoğun propagandanın etkisi altında kaldığını anlamaz hâle gelmişti!
Günümüzde ise teknoloji, bilim, para, teknik, moda gibi şeylerle insanlar sömürülmektedirler. Bunlar çağın gereksinimleri gibi sunularak insanlar acımasızca bilinçsizleştirilip sömürülüyor. İnsan bazen ihtiyacı olmadığı hâlde moda adına, çağdaşlık adına kapitalistlerin kendisine sunmuş olduğu ürünleri kullanmaktadır. Mesela kutuplarda yaşayan Eskimoların buzdolabına ihtiyacı olmayacağını herkes bilir. Ancak bu insanlar öz bilincinden yoksun bırakılarak bunlara, çağın olmazsa olmazı gibi gösterilerek buzdolabı satılmaktadır. Onlar da bilincini yitirdikleri için bunu ihtiyacı varmışçasına satın almaktadır. Modanın sunduğu ürünler hayatın kendisiymiş gibi lanse edilmektedir. Böylece insanlar çeşitli yollarla sömürülüp öz bilincine yabancı bırakılmaktadır.
İnsanlar gerçekten sahip olması gerekenlerin ne olduğunu bilemeyecek hâle gelmiştir. Hangi değerlere sahip olmakla mutlu olacağını bilmediği için kendisine ne sunulursa onu formül olarak alır ve kullanır. Ancak suni bir mutluluk, istenilen gaye değildir. Yapay ve geçici mutluluklar, insanın sadece bedenini rahatlatır; fakat ruhî ve fıtrî yönünü tatmin edemez. Bunun sebebi, insanın özüne yabancı kalmasıdır. Yabancı kaldığı için de insan kendini bilmez bir hâldedir.
Her canlı varlığın, özünde olan bazı vazifeleri vardır. Canlılar bu vazifelerini yaptığı zaman ancak mutlu olabilir. Nasıl ki arı bal yaptığında, bülbül şakıdığında, at koştuğunda mutlu oluyorsa, insan da ancak dünyadaki gayesini bilerek, öz bilincinin farkında olarak, kendini tanıyarak ve neler yapması gerektiğini bilerek mutlu olabilir.
İnsan kendi içine doğru bir yolculuğa çıkmalıdır. Kendini aramalı ve kendini bulmalıdır. Yaptığı eylem ve davranışlar insana kendini buldurmalıdır. Bir İran efsanesinde geçen “Simurg Anka” denilen kuşların hükümdarı varmış. Tüm kuşlar toplanmışlar ve hep birlikte Simurg'un huzuruna varmak istemişler. Kaf Dağı’na ulaşmak için yola çıkan kuşlar, Kaf Dağı’na vardıklarında kuşlardan geriye sadece otuz kuş kalmış. Simurg'un yuvasını bulduklarında öğrenmişler ki, Simurg Anka “Otuz Kuş” demekmiş. Simurg’a yani kendilerine ulaşırlar. Onlar birer Simurg’mus... Her biri bir Simurg... Kendi kendisine doğru süren bir yolculuk… Biz de Simurg misali kendi kendimize doğru yola çıkmalıyız. Aradığımız ve peşinden gittiğimiz şeyin sadece kendimiz olduğunu anlamalıyız.
İnsan öz değerlerini sahiplenerek, ruhî ve manevî yönüne değer vererek öz bilincine dönmeli. Özünde var olan bilinci kaybetmeden yoluna devam etmelidir. Aksi takdirde insan olma şuuruna eremez. İnsanı insan yapan, sahip olduğu öz bilinç ve kendini bilme yetisidir. Kendine yani özüne dönerek ne yapması gerektiğini düşünmelidir.

Öz Bilince Varış

&nbsp;
Fazıl Agiş
İnsan olarak geldiğimiz şu dünyada düşündüklerimizi, duygularımızı, hatta hayallerimizi birbirimize bildirmek, aktarmak ihtiyacı duyarız. Bunu konuşarak, yazarak ifade ederiz. Bazılarının anlattıkları bazılarını sıkabilir, işine gelmeyebilir. Bazıları da bir şeyler öğrenmek için daha bilgili birisinden fikir alır. Bazen biri ihtiyacı olduğu bilgiyi hatırına bile getirmeyebilir. Ama arif veya filozof biri, kimsenin hatırına getirmeyi aklının ucuna bile getirmediği bir konuyu açar. Çoğunun göremediğini bir bilge kişi görerek toplumla paylaşmak ister. Bunu hangi toplum kabul edebilir? Ancak ve ancak cahil kalmakta inat etmeyen, ısrar etmeyen bir toplum.
İslâm dini oluşmasından önceki döneme, tarihte Cahiliyye Devri denir. Niçin?
Çünkü insanlar aklın kabul etmeyeceği şekilde kendi yaptıklarına kendileri tapıyorlar, bedevîlik hayatını en üstün yaşantı görüp, medeniyeti alaycı şekilde yeriyorlardı.
Belki yeryüzünün en geri kalmış, medenî âleme oldukça mesafeli, ekin bitmez bir şehirde ama Samî ırkından yetim, hiçbir hocadan eğitim ve öğretim görmemiş, okuma yazma bilmeyen bir kişi vahiy bilgisine ulaşınca, doğduğu şehri kutsallaştırıyor; getirdiği mesaj her kıtadaki, her ırktaki, her dildeki insanları bir inanç ve medeniyette birleştiriyor. İSLÂM MEDENİYETİ. Bu medeniyet Araplara veya Farslara yahut Türklere mahsus değil, her insanı, insan olduğu için kabul eden bir medeniyet.
Bu medeniyete "baskı ve kılıçla yayıldı" demek yanlış. Ama "hayır, İslâm cihat ve fütuhatla yayıldı" demek gerek Müslüman gerek Hıristiyan dünyasında yaygın ifade. Bunu böyle düşünenler ise İslâm’ı tarihinin gerçekleriyle bilmiyor, Kur’ân-ı Kerim’i okumamış oldukları kesin. Bir kere o yüce kitap, “Dinde zorlama yoktur” (Bakara suresi, 256. ayet) “onlar istesen de istemesen de inanmazlar” (Bakara suresi, 6. ayet), “sizin dininiz size, benim dinim bana” (Kâfirun suresi, 6. ayet), “Bu Kitab (Kur’ân) şüphesiz, Allah’tan sakınıp O’nun emirlerini yerine getiren kullarına yol göstericidir” (Bakara suresi, 2. ayet) diyor. Kimsenin kafasına vurup böyle inanacaksın demiyor. Mekke döneminde Hz. Muhammed (s.a.a) hiçbir şekilde savaşmadı. Mustazaflar Habeşistan’a, daha sonra da hepsi Medine’ye hicret etti. Yayılıp güçleninceye kadar sabredildi. Medine’de Peygamber’in liderliğinde bir devlet kuruldu. Bu devlet, Peygamber’e gelen vahye göre yönetilirdi. Birbiriyle kavgalı Arap kabileleri barıştılar. Hz. Ali (a.s.): “Araplardan ilk iman eden benim, Farslardan Selman, Habeşlerden Bilal, Rumlardan Süheyib.” demişti. Bundan, bu yeni oluşan İslâm topluluğunun belli bir ırka ait olmadığı da anlaşılır. Peygamber’in emrindeki savaşlar da saldırı ve işgal savaşları değil, kendini savunma, zulüm ve tehlikeleri, fitneyi yok etmek içindi. “Onlar savaşmadıkça siz de savaşmayın” emri vardı. Pekiyi "Yahudi ve Hıristiyanlardan dost edinmeyin şeklindeki prensip niye" denirse doğal olarak başka dine mensup olanlar İslâm’ın onlara “ehl-i kitab” olarak tanıdığı hakları vermeyecekleri için, zayıf buldukları anda tepeleyecekleri içindi. Yoksa İslâm, onların inançları için de hayat hakkı tanımış, onları zorla Müslümanlaştırmaktan kaçınmıştır. Ama tebliğini de yapmıştır.
İslâm devleti oluşunca İslâm devleti himayesine giren, zımmî olan ehl-i kitab, bu devlete vergi ve cizye ödemek zorundaydı. Ama yoksullardan, başka dinde olsalar bile, bu da istenmiyor, üstelik onlara yardım da ediliyordu.
Hele şirk, putperestlik; akla, mantığa uymayan birçok uydurma ve masallardan kurulup, bunlara karşı gelmek, atalarına saygısızlık olacağı için, kurulmuş düzenleri, gerçeklerin öğrenilerek bilinmesi karşısında, örümcek ağı gibi örülmüş uydurmaların hemen örümcek yuvası gibi bozulacağından, batıl olan görüşlerin yıkılması korkusundan başka görüşlere yer vermez, bu görüşleri yasaklar, bu görüştekilere idam cezası verecek kadar insanları düşünce ve inanç haklarından ve buna dayanarak hayat hakkından da mahrum edeceği kesin olduğundan İslâm da bu görüşlerin putlarını, heykel oldukları için değil, saçma sapan uydurma tanrılar sayıldığı için kırar. İslâm’ın güzel sanatlara karşı olduğu anlaşılmasın. İslâm, iyiye, güzele, faydalıya karşı değildir. İslâm, sıratu’l-mustakîm olduğu için yalan ve yanlışı, uydurmayı batıl bildiği için bağrına basamaz.
Putlara tapıcı putperestlere gelince, haliyle put dikmek yasaktı. Zaten İslâmiyet’in galibiyetiyle insanlar anlamıştı ki, bu taptıkları şeylerin bir kudreti, yapacakları herhangi bir özelliği de yoktu. Burada şu soru akla geliyor; putlar için savaşan Kureyş, nasıl oldu da kısa zamanda Müslüman oldu?
Cevap, o kadar savaşlara, o kadar cana kıyılmalara rağmen çok basit. Kureyş’in içinde Ebu Cehil, kabilesi olan Benî Mahzum’un, Ebu Süfyan’ın da Emevîlerin iktidarı elinde tutma çabalarıydı. Hz. Muhammed (s.a.a) ise verdiği mesajlarda, burhan, hüccet ve delillerle aklı uyandırıyordu. Düşünen kavim akıl ve adaleti tercih edeceğinden, doğruyu bulacağından; eğrinin batılın hükmü kalkacaktı. Onlar da akıl yoluyla çok iyi biliyorlardı ki, putlar kudreti olmayan taştan, topraktan yapılmış uydurma şeylerdi. Akıl yoluna başvurmayan birçok insan bunlara inanıyor. Hac mevsimlerinde kabilelerinin sembolleri olan bu uyduruk tanrıları ziyaret ediyor, onlara kurban kesip tapınıyorlardı. Bu da onlara saygınlık ve itibar sağlıyor, gelir getiriyordu. Aslında Kureyş, tek geçim kaynağı olan naklî ticaret ve Hac ziyareti dolayısıyla, her çeşit inanca, her türlü puta tapmaya izin veriyordu. Mekke’de ataları Hz. İbrahim ve Hz. İsmail'in (a.s) putları reddeden, gerçeği arayan Hanîf dininin yanı sıra, Yahudiler ve Hıristiyanlar da vardı. Bunlara kimse bir şey demiyordu.
Toplumun bütün sorunu putlara tapmak mı idi, denirse cevap, hayır olacaktır. Çünkü toplumda adalet, erdem, insan hakları, hayvan hakları hiçe sayılıyor, yoksul ve zayıflara hatta hayvanlara bile eziyet ediliyordu. Egoistlik ön plandaydı. Bu egoistlikle birlikte bulunduğu topluluğa haksız bile olsa bağlanmak taassubu, bağnazlığı oldukça hâkimdi. Bu, kabileler arasında kan davalarının sürüp gitmesine sebep oluyordu. Haksız bile olsalar haklıdan kana kan davası güdüyorlardı. İslâm ise âdil olmaya çağırıyor, "kendi yakının haksız olursa ona da cezasını ver" diyordu. Körü körüne taraf tutmayı yasaklamıştı. Hor görülen kız çocuklarının hayat haklarını ileri sürerek diri diri toprağa gömülmelerini yasaklıyordu. Bir cenin her nasıl doğacaksa da hayat hakkı vardı; İslâm Hukuku’nda öldürülemezdi. Her insanın cenin de olsa, hatta gayri meşru yolla doğacak bir çocuğun da hayat hakkı elinden alınamaz. Köleler kardeşti ve savaş esirleri dışında insanları köleleştirmek yasaklanıyordu.
Peki, "İslâm köleliği niye kaldırmadı" denirse:
İslâm, Müslüman’ın vermekle mükellef olduğu zekât ve humus vergilerini zorla almaya müsaade etmediği gibi, zorla köleleri serbest bırakma yoluna da gitmemiştir. Çünkü bundaki zorlama, insan iradesine müdahaledir. Allah insanlara sevap verebilmek için, bu ibadetleri yerine getirmelerinde insan iradesini hür bırakmıştır. Kimsenin başkalarının canına ve malına el koyma hakkı yoktur. Bir bakıma iyi muamele gören köle, serbest adamdan daha da rahat edebilir. Üstelik yaradanı karşısında muhtaçlığını ve acizliğini gören insan da kendi iradesiyle Rabbine teslim olup kulu olmuyor mu?
İslâm’ı baskıcı, sırf kılıç dini, akla hitap etmeyen din olarak görenler; Halifelik makamını gasp edip kendi çıkarları doğrultusunda kullanan, bu makamı saltanata çeviren sultanların yüzünden böyle düşünüyorlardı. Ne yazık ki bunlar da İslâm toplumunu yüzyıllarca yöneterek uyutma yoluna gittiler.
Zalim iktidarlar hep, toplum uyanmasın diye akıl yürütmeyi, doğruyu bulmayı engellemeye, yasaklamaya çalışmışlardır. Toplumu eğlenceyle, oyunlarla ve uyduruk batıl inançlarla, masallarla kandırarak yönlendirmişlerdir. Tarihte sadece hükümdar olanlar uyutmuyor, hükümdarlar da çocukluktan dinledikleri çeşitli masalların etkisinde kalarak saf tipler olabiliyorlar. Yani hükümdarları; yönetenleri de yönlendirenler vardır; Firavun’un Haman’ı gibi.
Sinemacılığı ele alalım; Amerikan filmleri daha çok aksiyon filmlerinden oluşur. Çok hareketli, insanlar ucuzuna öldürülüyor ama bir fikir yok. Fikri ne yapacaksın; düşünme, iş yap görüşü. Sosyalist filimler sınıf çatışmaları, basit yaşam… Hint filmleri masal ve danslar… İran filmleri konusu ağır ama düşündürücü. İşte bundan da ödül alabiliyor.
Halkın içinde statükoyu korumak isteyen birçok kimse vardır. Bunlar tutucu, yeniliklere karşı insanlardır. Her yenilik iyidir demek de olmaz. Değişim olacaksa gelişim de ona bağlı olmalı. Gelişim olmazsa değişim, o toplumu dejenere eder, yani yozlaştırır. Ama toplumun gelişmesi aykırı, sıra dışı değişimcilerle olur. Bir Sokrates idam edilmiştir ama bugün de etken bir insandır. Peygamberler de öyle. Bir Mevlâna, bir Yunus Emre bugün de niye sayılır ve sevilir? Tanrı’nın verdiği irfanî geniş görüşlülüklerinden.
Kendinin bilgi ve irfan karşısında sarsılacağından korkan, başkalarının konuşmasını, yazmasını istemez. Çünkü ortaya atabileceği akıl ürünü bir görüşü yok. Bu görüşlere bedevînin küçümsemesiyle bakacak, seninki de ucuz siyaset diyecek. Bu kadar mı? Bir de faşistlik damarları kabaracak, başkasına konuşma hakkı, tabii ki düşünme hakkı, irade hakkı ne kadar insanın hak ettiği hak varsa hepsini yasaklamak isteyecek, zavallı… Bilgini içinde sakla, ona ihtiyacımız yok diyecek ve toplumun bilinçlenmesine köstek olacak, fikir cinayeti işleyecek.
HÜRRİYET ASLINDA YARATAN’IN BİZE VERDİĞİ EN BÜYÜK NİMETLERDENDİR. O hiçbir zaman şer yapmaz. Şer O'ndan gelse âdil olmaz. Eğer şer Allah'tan gelseydi, insan yaptığının sorumluğundan hesaba çekilemezdi. O Allah her zaman hayır vermiştir. Şer, hayrın olmamasıdır, yani iyinin yok olmasıdır. Bu noksanlık ancak kâmil olmayan noksan varlıklarda olur. İşte Allah, kendini ve yolunu cebren kabul ettirmiyor. İNSANLARA NE OLUYOR DA, HADDİNİ BİLMEDEN ÂMİR OLUP, CEBREN İLLA KENDİ DEDİKLERİ İLE SINIRLANDIRMAYA KALKIYORLAR.
Bana diyebilirler ki, "iki de bir Tanrı’dan, peygamberden, dinden bahsediyorsun". Evet…
Önce ben bir insanım, bana bazı dogmalar veriliyor. Dünya hayatı, ahiret hayatı ikisi ayrı. Bu din, bu siyaset ayır. Veya ayıran nasıl ayırıyor? Evet, önce düşünen, Aristoteles’in deyimiyle zoon politikon’um yani politik hayvan. Peki, beni kim yarattı ve niçin yarattı? Bu dünyaya niye geldim? Çok da biliyorsunuz. Tabii ki hemen hemen her felsefeyi okumuş biriyim. Dinleri de araştırdım. Descartes’in ifadesiyle “var mıyım, yok muyum? Düşünüyorum o halde varım”. Demek ki yok da değilim, ama geçmişimi bilmiyorum; gelecek de bilinmiyor. Bir yanda dünya hayatı, diğer yanda seni disipline sokan dinî kurallar. Ama her nereye baksam yaratan Tanrı’yı görüyorum, her şeyde ve her yerde şekilden, biçimden, mekân ve zamanın ötesinde münezzeh ve subhan olarak, misli olmayan şekilsiz, hiçbir benzeri olmayan
Eşi ve ortağı olmayan varlık olarak. Bir ama rakam değil, cinsiyeti de yok. Cinsiyet başka şeye muhtaç eder bir varlığı. Eş, çocuk gibi. O ise muhtaç değil ama her şey muhtaç ona. Vahiy ve peygamberi vasıtasıyla bana yolu gösteriyor; yaşam için kurallar koymuş, o kuralları yapmazsam düzenim bozuluyor; ortalık kargaşaya dönüyor. Dünyada ne yapsam sorumluyum. O halde her yapacağım şeyin ahirette karşılığı var. Yanlış yapsam cezası var; doğruya da mükâfat. Ben bu dünyada ceza ve mükâfatlarını görmüşüm; acaba daha ebedî olanda bunlar daha da fazla değil mi?
Her ne ise, O Allah’ın sınırı olmayan varlığını seyretmek, O'nunla sevmek, O'nunla sevmemek (haksızlık, zulüm, batılı ve cehaleti sevmemek) hayatımın gayesi oldu.
İnsan çıkarını, bencilliğini, taassubunu, dar görüşlülüğünü bir tarafa atıp akılla düşünürse, kalb-i selim hissi ile birleşen bir görüşle aklın yolunda birleşir.

Düşünmek, Konuşmak, Tartışmak ve Akıl Yolunda Birleşmek

Günahın Yıkıcı ve Olumsuz Etkileri- 2
Musa Ayaztekin
Kuran-ı Kerim işlemiş oldukları bir takım günahlar hasebiyle bir grup insanı Allah'ın muhabbetinden yoksun ve mahrum kimseler olarak nitelemektedir. Şimdi onlara değiniyoruz.
1- Zalimler
Büyük günahlardan birisi de zulümdür. Birçok çeşidi vardır. Örneğin yöneticilerin halka zulmü, işverenin işçiye zulmü, üstün asta zulmü, eşe zulüm, komşuya zulüm ve…
Bu zulmün insan için dünya ve ahirette bir takım sonuçları vardır. Kendi çerçevesi içinde açıklanması ve aydınlatılması gerekir. Zulmün sonuçlarından bir tanesi de Allah'ın muhabbetinden mahrum olmaktır. Kuran’ın ayetlerinden bir kısmı buna değinmektedir.
A- “Allah zalimleri sevmez.”
B- “Doğrusu O, zalimleri sevmez.”
Buna istinaden zalim, yaptığı zulüm nedeniyle Allah'ın muhabbetini kaybeder. Üzerinde biraz düşünüldüğünde aslında zulmün diğerlerine yapılan eziyetten ibaret olmadığı ortaya çıkar. Bilakis zulüm, insanın kendisine de şamil olmaktadır.
İnsan bazen kendisine de zulmeder. Günah zulmün kısımlarından biri olduğu için günaha da zulüm denmiştir. Birkaç ayette insanın kendisine zulmünden bahsedilir.
“Eğer onlar kendilerine zulmettikleri zaman sana gelseler de Allah'tan bağışlanmayı dileseler, Resul de onlar için istiğfar etseydi Allah'ı ziyadesiyle affedici, esirgeyici bulurlardı.”
Evet, günahkâr kimse, işlemiş olduğu günah nedeniyle toplumda itibarsız bir kimse olur hem de ahirette ilahi azaba maruz kalır. İnsanın kendisi kendisine dünya ve ahiretini karatmaktan daha büyük bir zulüm yapabilir mi?
Buna göre günah işleyen kimse Allah'ın emrine itaatsizliğine ilave olarak Allah'ın muhabbetini de kaybetmektedir. Zalim kategorisine girmektedir. O zaman da şu ayetin kapsamına girer: “Allah zalimleri sevmez.”
2- Bozguncular
Allah'ın muhabbetinden yoksun olan bir diğer grup da bozgunculardır. Bozgunculuğun karşısında ıslah vardır. Bozgunculuğun birçok çeşidi vardır.
Örneğin iktisadi bozgunculuk, ahlaki bozgunculuk, cinsel bozgunculuk, siyasi bozgunculuk ve… insan bunların hangisine müptela olursa günah işlemiş olur. Buna ilave olarak da Allah'ın muhabbet ve sevgisinden mahrum olur. Allah (c.c) Kuran’da şöyle buyurmaktadır: “Allah ise bozguncuları sevmez.”
3- İsraf Eden
Müsrif ve israf eden kimseler de israf günahı nedeniyle Allah'ın muhabbet ve dostluğundan yoksundurlar. Kuran ve hadislerde üzerinde oldukça vurgu yapılmış günahlardan biridir. Allah (c.c) şöyle buyurmaktadır: “Şüphesiz, israf edenler cehennemliklerin ta kendileridir.”
İsraf Allah tarafından Firavun’un amellerinden biri olarak nitelenecek kadar kötü bir ameldir. “Çünkü Firavun o yerde zorba bir kişi idi. O gerçekten müsriflerdendi.”
İsrafın kötü neticelerinden biri de Allah'ın muhabbetini kaybetmektir. Allah (c.c) şöyle buyurmaktadır: “Yiyin için fakat israf etmeyin. Çünkü o, israf edenleri sevmez.”
4- Hainler
Allah'ın dostluk ve muhabbet nimetinden yoksun ve mahrum olan bir diğer grup da hıyanet edenlerdir. Hıyanet de diğer günahlar gibi büyük günahlardandır. Birçok kısmının bulunması mümkündür.
Bu günahın büyüklüğü hususunda Allah'ın (c.c) şu buyruğu yeterlidir: “Allah hainleri sevmez.”
Bir başka ayette ise daha şiddetli bir dil ile peygamberine şöyle buyuruyor: “Kendilerine hainlik edenleri savunma. Zira Allah, hiçbir haini, hiçbir günahkârı sevmez.”
5- Mütekebbirler
Allah'ın dostluk ve muhabbet nimetinden yoksun ve mahrum olan bir diğer grup da mütekebbirlerdir. Onlar da sahip oldukları tekebbür ve gururdan dolayı bu nimetten yoksundurlar. Zira tekebbür ve kibir başlı başına kötü bir sıfat olmasına ilave olarak Allah'a itaatsizlik,
vazifelerden kaçmak, hakka muhalefet etmek, ana-baba hakkını çiğnemek vb. gibi bazı günahlara da sebep olmaktadır. Bu nedenle Allah böyle bir şâhısı sevmez. “Allah kendini beğenen ve daima böbürlenip duran kimseyi sevmez.”
Tekebbür Hakkında Bir Hadis
Hz. Peygamber’in yarenlerinden birisi şöyle söylemektedir: Hz. Peygamber’in (Allah'ın salât ve selamı O'na ve Ehl-i Beyt'ine olsun) huzurunda “Allah kendini beğenen ve daima böbürlenip duran kimseyi sevmez” ayetini okudum. Hz. Peygamber (Allah'ın salât ve selamı O'na ve Ehl-i Beyt'ine olsun) tekebbür ve gururun kötü sonuçlarını saydı.
Ben o kadar ağladım ki sonunda Hz. Peygamber şöyle buyurdu: Neden ağlıyorsun? Şöyle arz ettim: Ben elbisemin ilgi çekici ve güzel olmasını severim. İşte bu yüzden mütekebbirler sınıfında olmaktan korkuyorum. Hz. Peygamber (Allah'ın salât ve selamı
O'na ve Ehl-i Beyt'ine olsun) şöyle buyurdu: Hayır, sen cennetliksin. Bunlar tekebbür alametleri değildir. Tekebbür hakkın karşısında eğilmemektir. Kendini diğerlerinden üstün görmektir. Oları tahkir edip onların hakkına tecavüz edendir.
6- Şükürsüz ve Nankör Olanlar
Allah'ın dostluk ve muhabbet nimetinden yoksun ve mahrum olan bir diğer grup da Allah'ın verdiği nimetlere şükürsüzlük edenlerdir.
Allah (c.c) Kuran’da riba ve faiz yiyenleri şiddetle kınadıktan sonra onları şeytanla olan rabıtalarından dolayı deli ve aklını kaçırmış kimselere benzeterek şöyle buyuruyor: “Allah, faiz malını mahveder, sadakaları ise artırır (bereketlendirir). Allah, hiçbir günahkâr nankörü sevmez.”
Faiz yiyenler sadece infak, sadaka vermek, malını hayır işlerinde kullanmak, Allah'ın verdiği malın şükrünü yerine getirmemek gibi şeyleri yapmakla kalmaz hatta onu her türlü zulüm, haksızlık ve günah vesilesi de kılar. Elbette Allah'ın böyle bir kimseyi sevmemesi de oldukça doğaldır.

Günahın Yıkıcı ve Olumsuz Etkileri- 2

İlginç Bir Münazara ve Alınması Gereken Dersler
Musa Ayaztekin
İmam Sadık (a.s) ve Ebu Hanife’nin yaşadıkları zamandı. Ebu Hanife Kufe mescidinde oturmuş öğrencilerine ders anlatıyordu.
İmam Sadık’ın (a.s) zeki öğrencilerinden Fazzal b. Hasan adında birisi arkadaşlarından birisiyle dolaşıyordu. Bu sırada yolları bu mescide düştü.
Bir grup Ebu Hanife’nin etrafını sarmış Ebu Hanife’nin verdiği dersi dinlemekteydiler. Fazzal arkadaşına şöyle dedi: Ebu Hanife’yi Şia mezhebini kabul etmeye mecbur kılana kadar buradan gitmeyeceğim.
Bu nedenle Ebu Hanife’nin ders meclisine katılmak üzere oraya doğru hareket ettiler. Ebu Hanife’nin öğrencilerinin yanına oturdular. İşte bu sırada kendi münazara ve sorularına aşağıdaki tertiple başladı:
Fazzal:Ey önder! Benim kendimden büyük bir kardeşim var.[1] Ama kendisi Şia mezhebine mensup birisidir. Onu kendi mezhebime sokabilmek için
Ebu Bekir’in üstünlüğünü anlatan bir sürü delil sunuyorum ama onların hiç birini kabul etmiyor. Şimdi sizden yardım istiyorum.
Ebu Bekir ve Ömer’in Ali’ye olan üstünlüğünün delillerini söyleyebilir misin? Böylece bunları kardeşime anlatarak onu ikna edebilirim.
Ebu Hanife: Kardeşine söyle ki sen nasıl Ali’yi Ebu Bekir ve Ömer’den üstün tutabilirsin?! Savaşlarda Ebu Bekir ve Ömer Peygamber’in huzurunda oturmuşken Peygamber Ali’yi cepheye gönderirdi.
Bunun kendisi Peygamber’in onları daha çok sevdiğine ve onların canını korumaya dikkat ettiğine delildir.
Fazzal: Tesadüfen ben de aynı konuyu kardeşime hatırlattım. Ama o buna karşı şöyle bir cevap verdi: Kuran’a mutabık olması hasebiyle cihat meydanına giden Ali daha üstündür. Zira Kuran’da şöyle okuyoruz:
وفضل الله المجاهدين علي القاعدين اجرأ عظيمأ
“Allah mücahitleri, oturanlardan çok büyük bir ecirle üstün kılmıştır.”[2]
Ebu Hanife: Kardeşine de ki: Nasıl Ali’yi o ikisinden üstün bilebilirsin hâlbuki o ikisi Peygamber’in kabri yanında defnedilmişlerdir. Ama Ali’nin kabri Peygamber’in kabrinden fersahlarca uzaktadır. Bu durum onların makam, iftihar ve faziletleri için yeterli bir delildir.
Fazzal: Şu tesadüfe bakın, aynı delili ben de kardeşime söyledim ama o bana cevaben şöyle dedi: Allah Kuran’da şöyle buyurmaktadır:
لا تدخلوا بيوت النبي الا ان يؤذن لكم
“Peygamber’in evlerine ancak davet edildiğiniz zaman girin.”[3]
Şu nokta oldukça açıktır ki Peygamber’in kabri kendi şahsi malı olan evindedir ve kesin olarak Hz. Peygamber onlara böyle bir izin vermemiştir. Diğer taraftan varisleri böyle bir izin vermemiştir.
Ebu Hanife: Kardeşine de ki: Aişe ve Hafsa kocaları olan Peygamber’den alacakları olan mehirleri yerine Peygamber’in yerinden alarak kendi babalarına bağışladılar.
Fazzal: Aynı cevabı ben de ona dedim ama o bana şöyle dedi: Sen hiç Kuran okumadın mı? Allah Peygamberine şöyle buyuruyor:
يا ايها النبي انا احللنا ازواجك التي أتيتك اجورهن
“Ey Peygamber! Biz Mehirlerini verdiğin hanımlarını sana helal kıldık”[4]
Bu ayete göre Peygamber henüz hayatta iken bütün hanımlarının Mehirlerini ödemiştir.
Ebu Hanife: Aişe ve Hafsa her ikisi de Peygamberin hanımları idiler. Onlar kendilerine mirastan düşen pay kadar o evden aldılar ve kendi babalarına bağışladılar. Bu nedenle onların cenazesi de oraya defnedildiler.
Fazzal: Ben bu delili de kardeşime söyledim ama o bana şöyle cevap verdi: Siz Ehl-i Sünnet kardeşlerimiz Peygamberin kendi yakınları için miras bırakmadığına inanmaktasınız. Bu ana esas üzerine de Fedek bağını Hz. Fatıma’dan aldınız.
Diğer taraftan faraza Peygamberin miras bıraktığını kabul edersek bile Peygamber vefat ettiği zaman dokuz tane hanımı vardı.[5] Buna göre her birinin o evden alacakları miras miktarı sekizde birdir (1/8). Eğer evin sekizde birini (1/8) dokuza bölecek olursak her birine düşen miras miktarı ancak bir karış olur, enine boyuna bir insanın sığabileceği kadar büyük bir arazi değil.
Bu cevabı duyan Ebu Hanife ne yapacağını şaşırıp kaldı. Sinirli bir şekilde öğrencilerine dönerek şöyle dedi:
اخرجوا فانه رافضي ولا اخ له
Onu mescitten dışarı atın, çünkü onun kendisi Rafızî (Şii)’dir ve görünen o ki kardeşi de yoktur.[6]
[1]-Fazzal Şia idi ve kardeşi de yoktu. Ancak bu yöntemle münazara yolunu açmak ve hiçbir kısıtlamaya maruz kalmadan münazarayı devam ettirmek istiyordu.
[2]- Nisa/ 95
[3]- Ahzab/53
[4]- Ahzab/ 50
[5]- İsimleri şunlardır: Aişe, Hafsa, Ümmü Seleme, Ümmü Habibe, Zeyneb, Meymune, Safiye, Cuveyriye, Sude
[6]- Hazain-u Neraqi s. 109

İlginç Bir Münazara ve Alınması Gereken Dersler

Allah’ın Akli Delillerle İspatı (3)

Mantık

Kitaplar

Makaleler

Dergiler

Karakterler

yayıncılar

İslami merkezler

multimedya

Mehdiyet

İslam kaynakları internet sitesi, İslam kaynaklarının toplanması, düzenlenmesi ve yayınlanmasını sağlayan genel bir sitedir. Bu kaynaklar, İslam’ın ilk günlerinden itibaren mesaj getiren (Hz. Peygamber (s.a.a)) ve ondan sonra bu dinin büyükleri, araştırmacıları, İslami ilimler havzası alimleri ve düşünürleri tarafından sunulmaktadır.

Mantık

Articles