Vahhabilik (ve Selefilik) Ehlisünnet tarafından teyit edilmiş midir?
Diyorlar ki: Vahabilerin inançları, Ehli sünnet uleması ve büyükleri tarafından teyit edilmiştir ve İslam öğretileriyle hiçbir çakışması bulunmamaktadır. Gerçekten bu doğru mudur? Ehli sünnet uleması vahhabileri onaylamakta mıdır?
Cevap
Hiç kuşku yok ki iddia etmek çok kolay ve rahat bir iştir, ancak onun için delil getirmek, dağı yerinden oynatmaktan daha zordur. Vahabilerin inançları nasıl Ehli sünnet uleması tarafından teyit edilmiş olabilir ki?! Halbuki bu mezhep, sekizinci yüzyılın başlarında
İbn Teymiye (ö: 728) tarafından icat edilmiştir. Zira dört mezhep uleması, onun inançlarının İslam’dan uzak ve payeden yoksun olduğuna dair tanıklıkta bulunmuşlardır. Bundan dolayı dönemin hükümeti onu hapse atmış ve zindanda yaşamını yitirmiştir.
Eğer onun inançları ulema tarafından teyit edilmiştiyse, böyle bir yazgıyla karşılaşmazdı. Şam ve Mısır’da onunla münazaralar yapılmış ve hepsi onun delalet ve sapkınlığını tasrih etmişlerdir. [1]
Şimdi tüm Ehli sünnetin muhalefet ettiği onların inançlarından önemlilerini burada zikrediyoruz:
1. O, Allah’ı ağaçtan yapılmış tahta oturan bir cisim olarak bilmektedir. Ancak tahtı kendisinden az daha küçüktür. Ağırlığından dolayı deve mahfeli gibi ses çıkartmaktadır.
2. Ona göre Kıyamet günü, ateş sona erecek.
3. Ona göre Hz. Peygamberi ziyarete gitmek haramdır. Halbuki tüm İslam uleması, bu ziyareti müstahap olarak bilmektedir.
Ona göre Peygamber ve evliyaların kabir ziyaretleri caiz değildir, bilakis ona göre Hz. Peygamberi (s.a.a) ziyaret etmek, kabir ziyaretiyle eşdeğerdir.
Eğer bir iki defa gerçekleşirse İslam’ın sonu gelir. Örneğin: “Selam olsun Müslümanların ehli diyarına”
4. O, Hz. Peygamberin (s.a.a) eser ve izlerine teberrük etmeği haram bilmektedir. Halbuki Peygamberin sahabeleri, tabiin ve tüm Müslümanlar, Peygambere ait eserlerden teberrük etmektedirler.
5. O, evliyaların kabirlerinin üzerine gölgelik, kubbeli türbe yapılmasını şirk bilmekte ve böyle yerlerin yıkılmasını tevhidi izhar etmek olarak saymaktadır.
6. Sevabının ilahi evliyalara gitmesi amacıyla yapılan her türlü adağı haram bilmektedir.
7. O, şefaati kabul etmesine rağmen Hz. Peygamberden (s.a.a) şefaat talep etmeği şirk ve haram bilmektedir.
8. İlahi evliyaların azamet ve paklıklarına işaret eden onlara yapılan yeminleri haram bilmektedir. Halbuki Allah Teala, Hz. Peygamberin (s.a.a) canına and içmiştir:  لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ
“(Resûlüm!) ömrüne andolsun ki, onlar, sarhoşlukları içinde kör sersemdiler. (Hicr, 72)”
9. Kendilerinden başka tüm Müslümanları müşrik bilmektedirler. Bundan dolayı Muhammed Bin Abdulvahhab, Necd ve Hicaz’da güç elde ettikten
sonra çevredeki Müslümanlara karşı cidal etmiş ve onlarla savaşmayı sürdürmüştür. Ve gerçekte Vahhabi hükümeti, Müslümanların yıkıntıları üzerine kurulmuştur.
10. Hz. Peygamberin (s.a.a) doğum gününü kutlamayı bidat saymaktadırlar. Halbuki bu tür şenlikler, Hz. Resulullah’a bir çeşit muhabbet göstergesidir. Kur’an-ı Kerim, peygamberlere sevgi gösterisinde bulunmayı emretmiş ve onları sevmek İslam’ın ilmi ve inançsal ilkelerinden biridir.
Vahhabilerin şu ana kadar Ehli sünnet uleması tarafından kabul edilmemelerinin en açık delili, çoğunluğu Ehli sünnet uleması tarafından binin üzerinde onları reddeden kitaplar yazmalardır. [2]
Genel olarak Vahhabi inancı üç şey üzerine bina edilmiştir:
1. Yahudilik inancındaki Allah’ın sıfatlarında cismiyet ve teşbihin yaygınlaştırılması
2. Enbiya ve evliyaların makamlarını sıradan insanların makamına indirgemek. Onlar öldükten sonra varlık ve vücutları son bulmaktadır düşüncesi.
3. Vahhabilerin kazmaları sonucu ortadan kaldırılan İslam tarihi eserlerinin yok edilmesi. Onların yerine İslam öncesi kavimlere ve şirke bulaşmış Arap kültürlerine ait şirk içerikli eserlerin yaygınlaştırılması.
Bu batıl akait, Müslümanlar arasında ihtilafları beraberinde getirmiştir. Onlar hata ve yanlışlıklarını örtmek için “selefi” sözcüğünü kendileri için seçmiş ve bizler ilk Müslümanların takipçileriyiz demeye başlamışlardır. Halbuki ilk Müslümanlar, bunların inanç ve akaitlerinin tam tersini yerine getirmekteydiler. Zaten bundan dolayı İslam’ın yayılması sağlanmıştır.
Onlar cahil insanlar gibi, kendi monarşi düşünceleri kibrine kapılarak İbn Teymiye ve onun mektebinin öğrencisi olan Muhammed bin Abdulvahhab’la övünmektedirler ve asla bilimsel bir toplantıda ahlak konularını ele alarak başkalarının da onların delillerini dinlemelerine izin vermemektedirler.
Şayet iki gruba bölünmüş Müslümanlar bu şekilde onarılabilir. Müslümanlar istişare ve birlik içinde birbirlerinin ilimlerinden yararlanmalıdır. Bu aynı zamanda İslam’ın emridir de.
Anlatılanlar ışığında, Vahhabilerin Sünni ve Şia Müslümanlarından oluşan büyük bir Müslüman toplumu arasında oldukça marjinal bir grup olduğu anlaşılmaktadır. Terörizm, zorbalık ve petrol paralarıyla inançlarını Müslümanlar arasında yaymaktadırlar.
Onların iki ithamları bulunmakta ve her ikisini de Müslümanlara karşı kullanmaktadırlar. Yani başkalarına “şirk” ve “bidat” yaftası. Halbuki gayri Müslimlere,
gerçek müşriklere ve Müslümanlar arasında ahlaki ve ilmi sapkınlıklar oluşturanlara (batının ahlaki fesat ve irtidat kültürünün organizatörlerine) karşı olmadıkları gibi rahatlıkla onlarla işbirliği yaparak birlikte olabilmektedirler.
Ayetullah uzma Cafer Subhani
ABNA.İR
________________________________________

[1] -Buhus-u fi’l milel ve’n nihel, c. 4, s. 49 – 82, ulemaların görüşleri burada zikredilmiştir.
[2] -Mu’cemu’l Muellifatu’l İslamiyet fi’r reddi ale’l fırketu’l Vehhabiyet, bu kitapta Vahhabilerin reddiyesine yazılan bazı kitapların isimleri yer almaktadır.

Common title

View

Vahhabilik (ve Selefilik) Ehlisünnet tarafından teyit edilmiş midir?

Gadir hadisinin ifade ettikleri
Musa Ayaztekin
Gadir-i Hum hadisesi İslam tarihinde bir dönüm noktasıdır. Dinin kemale erdiği, nimetin tamamlandığı, kâmil ve eksiksiz din olarak Allah’ın insanlar için İslam’ı beğendiği ve seçtiği hakikat ve gerçeğini içinde barındırmaktadır.
Bin dört yüz yıllık bir geçmişi olan bu hadise aslında İslam âleminin bu gün içinde bulunduğu ekonomik, sosyal ve ahlaki problem ve sorunların ana hatta yegâne çözüm kaynağıdır. İnsaf ve izan sahibi değerli şahsiyetleri müstesna tutarak günümüz örümcek kafalıları veya at gözlüğü kullanan mutaassıp ve bağnaz yobazlar geçmişe biraz objektif bakabilseler
Gadir-i Hum meselesinin geçmişte tüm Müslüman tarihçi ve muhaddislerinin üzerinde ittifak ettikleri bir konu olduğunu açıkça göreceklerdir. Ama ne yazık ki kalpleri vardır anlamazlar, gözleri vardır görmezler ve kulakları vardır işitmezler minvalindeki ayetin
21. Yüzyıl versiyonları olsa gerek ki henüz insanların gözlerinin içine baka baka kitleleri yönlendirmeye veya manipüle etmeye çaba sarf etmekteler. Ama unuttukları bir şey var “güneş balçıkla sıvanmaz.”
İnsaf ve izan sahibi tarihçi ve muhaddislerin Gadir-i Hum hakkındaki görüş ve tarihi belge ve kanıtlarından bir kısmını iktibas yoluyla siz değerli okurlarla paylaşmak istiyorum.
Gadir hadisinde delil olarak alınan ve gerçekte Gadir olayının asıl mesajını kendisinde barındıran cümle Hz. Peygamber’in (Allah’ın salat ve selamı
Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)   şu sözüdür; “من كنت مولاه فعلى مولاه”  Bu hadisi kendilerine delil olarak ele alanlar, ‘mevla’yı ‘evla’ manasında manalandırmışlardır. ‘Evla’ yani tasarruf etmeye layık olan kişi anlamına gelir. ‘Evla’ daha sade bir ibare ile yani öncülük, rehberlik ve özgür iradesini kullanabilmede daha layık olan kişidir. Buna göre hadisin manası şöyledir;
“ben kimin öncüsü ve rehberi isem, Ali de onun öncüsü ve rehberidir”. Dolayısıyla, ancak Ali’nin (Aleyhisselam)  öncülük ve rehberliğini kabul etmiş olanlar, Peygamber efendimizin (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)  öncülük ve rehberliğini kabul edip bağlanan kimselerdir.
Şimdi arap lügatinde ‘Mevla’nın bu manada kullanılıp kullanılmadığına bakmamız gerekmektedir. Eğer mevlanın arap lügatinde bu manada kullanıldığını kabul edersek, bu durumda acaba bu hutbede bu manada mı kullanılmış yoksa bu mana dışında başka bir mana mı kast edilmiş? Buna da bakmak lazım.
Merhum Allame Emini tefsir ve lügat âlimlerinin büyüklerinden, kırk iki kişinin ismini zikretmiş ve bunların yirmi yedi tanesinin şöyle dediğini nakletmiştir;
“Mevla, Evla manasındadır.”
Geri kalan on beş kişi de şöyle demişlerdir;
“Evla, Mevlanın birçok manasından bir tanesidir.”[1]
Ama mevlanın bu hadiste bu mana için kullanılıp kullanılmadığına gelince de, bu hadisin sadır olduğu zaman ve şartlarına dikkat edildiğinde ve bu hadisin içinde zikredildiği hutbenin içeriği tetkik edildiğinde, mevlanın bu hadiste evla manasında kullanıldığına dair hiçbir şüphe kalmamaktadır.
Zira Peygamber efendimiz (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)  gibi akl-ı kül, insan-ı kâmil, en büyük peygamber (Allah’ın salat ve selamı
Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)  ve göklerin elçisi olan bir zat, güneşin hararetinin insanların beyinlerini kaynattığı, yerin ateşten bir demir gibi yolcuların ayaklarını yaktığı, böyle sıcak bir günde,
olanakların bulunmadığı[2] yakıcı bir çölde, öyle ki yere et atıldığında pişecek ve kebap olacak[3] bir kavurucu sıcaklıkta, kuş uçmaz kervan geçmez bir bölgede, on binlerce yorgun hacıyı durduracak, gidenleri geri çağıracak, geridekilerin yetişmesi için bekleyecek
ve günün en sıcak saatlerinde onlara bir konuşma yapacak, sesinin kendilerine ulaşıp ulaşmadığından emin olmak için birkaç kez sesimi duyuyor musunuz? Diye hitap edecek ve en sonunda Ali’yi (Aleyhisselam)  onlara gösterecek,
O’nu soy ve nesebi ile onlara tanıtarak “ben kimin mevlası isem, Ali de onun mevlasıdır” diyecek, sonra da orada bulunanları orada bulunmayanlara da bu sözü iletmeleri konusunda görevlendirecek, daha sonra ona biat etmelerini, onu tebrik edip kutlamalarını isteyecek ve kendi sarığını onun başına sararak “sarık Arapların tacıdır”
diye buyuracak ve ashaba dönerek melekler Bedir gününde yardımıma geldiklerinde başlarında böyle sarıklar vardı diye buyuracak… Şimdi farz edelim ki bu hadis karinesiz ve herhangi bir tefsir ve açıklama yapılmadan bir şahsın eline ulaşır ve o da bu hadisi tarafsız bir şekilde ele alırsa, bilgisiz bazı fertlerin aksine, şunu fark edecek ki,
Peygamber (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)  “ben kimin dostuysam, Ali de onun dostudur” veya “ben kimin arkadaşıysam, Ali de onun arkadaşıdır” diyecek bir durumda değildir, kanaatine varacaktır.
Çünkü dostluk ve arkadaşlık ilanında, biat ve tebrik etmeye ihtiyaç duyulmamaktadır. Sarığa ve taçlandırmaya da gerek duyulmamaktadır. En azından, böyle tehlikeli bir yerde ve bu kadar mukaddime ile ilan edilecek kadar önemli bir konu olmadığı apaçık ortadadır.
İşte bundan dolayı, Ehl-i Sünnet ulemasından Sibt b. Cevzi bu olayı geniş bir şekilde ele alıp değerlendirdikten sonra şu sonuca varır: “Bu hadiste zikr edilen Mevla, evla manasındadır.”[4]
İbn-i Talha da Matalib’us Suul adlı kitabında yazıyor: Hz. Resul (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)  mevlanın kendisinde barındırdığı bütün manaları kast etmiş ve bu manaların tümünü Ali’ye (Aleyhisselam)   nispet etmiştir.
Bu da öyle yüce bir mertebedir ki Peygamber, (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)  bu mertebeye özellikle Ali’yi (Aleyhisselam)   uygun görmüş ve Onu orada karar kılmıştır.[5]
Bu netice, Peygamber efendimizin (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)   o günkü hutbesin de, bütün cümleleri ile kastedip delalet ettiği
ve yüz yirmi dört bin halis Arab’ın şüphe götürmeyecek şekilde anladığı mana ve çıkardığı neticedir. İşte bundan dolayı Hasan b. Sabit ayağa kalkmış ve Hz. Ali’yi (Aleyhisselam)   övmek için şiir ve beyit söyleme iznini talep etmişti. Peygamber efendimiz de (Allah’ın salat ve selamı
Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun) kendisine izin vermiş ve aynı zaman da onu teşvikte etmiştir. Sonraları da bu olaydan haberdar olan herkes aziz İslam Peygamberinin (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun)  kendisinin yerine geçecek bir halife tayin ettiğini anlamıştır.
Asırlar boyunca lügat bilimcileri ve İslam âlimleri bu hadisten bu manayı çıkarmış ve yüzlerce Arap ve Arap olmayan şair de bu konu ile ilgili şiirler yazıp söylemişlerdir.
Şiirlerinde Peygamber efendimizin (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun) Ali’yi (Aleyhisselam) yerine halife olarak atadığını açıkça belirtmek ile beraber, Gadir gününü de büyük bir gün olarak telaki etmişlerdir.
Hem Emir’ül Müminin Ali, (Aleyhisselam) zahiri hilafeti döneminde, Kufe’de, bu Gadir olayının üstünden kırk yılı aşkın bir zaman dilimi geçmiş olduğu halde, Allah Resulünün ashabının çoğunluğunun dünyadan göçtüğü, geri kalanlarının da,
şehir ve memleketlere dağıldığı ve Kufe’nin de ashabın yerleşim merkezinden (Medine) uzak olmasına rağmen, bu hadisi kendisine delil getirmiş ve Allah Resulünün ashabına yemin ettirerek bu olayı hatırlayanlardan, olayın doğruluğuna şahadet etmelerini istemiştir.
Bu isteği ani ve herhangi bir ön hazırlık yapılmadan olduğu halde, azımsanmayacak sayıda kişi ayağa kalkarak, doğruluğuna dair şahadet etmişlerdir. Bu şahitlerin sayılarını aktaran rivayetler muhteliftir.
Bir rivayete göre beş ya altı kişi,[6] bir rivayete göre dokuz kişi,[7] bir rivayete göre on iki kişi,[8] bir rivayete göre Bedir ashabından on iki kişi,[9]bir rivayete göre on üç kişi,[10] bir rivayete göre on altı kişi,[11] bir rivayete göre on sekiz kişi,[12] bir rivayete göre otuz kişi,
[13] bir rivayete göre bir grup insan,[14] bir rivayete göre ondan fazla kişi,[15] bir rivayete göre birkaç kişi,[16] bir rivayete göre sayıları çok olan bir grup insan[17]
ve bir rivayete göre de on yedi kişi[18] Peygamber efendimizin (Allah’ın salat ve selamı Onun ve Ehl-i Beyt’inin üzerine olsun) Gadir günün de şöyle buyurduğuna:من كنت مولاه فعلى مولاه   şahadet etmişlerdir.
[1] - el-Gadir c. 1 s. 344-350
[2]- Vafayat’ul Ayan c. 5 s. 231
[3] - Bu konuyu merhum Seyid İbn-i Tavus İkbal’ul Amal adlı eserin de s. 456 en-Neşru ve’t Tay adlı kitaptan nakletmiştir.
[4] - Tezkiret’ul Havvas s. 38
[5] - Matalib’us Suul s 16 satır 25
[6] - Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 21 hadis 521. Macme’uz Zevaid c. 9 s. 104
[7] - Musned-i Ahmed b. Hambel c. 1 s. 119
[8] -Musned-i Ahmed b. Hanbel c.1 s.119. Feraid’us Simteyn c 1. S 68 ş 69, bab 10. Hadis 34 ve 36. Kenz’ul Ummal c 13. S 154, hadis 36480 ve s 157. hadis 36485, Menakib-i İbn-i Mağazili s 28. Hadis 38 ve s 20. Hadis 27, Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 12. Hadis 509 ve 511 ve s. 14 hadis 512 ve s. 19 hadis 517.
[9] - - Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 9. Hadis 506 ve s 11. hadis 508 ve s 24. Hadis 523. Kenz’ul Ummal c. 13. S. 180, hadis 36515. Macme’uz Zevaid c. 9 s. 105
[10] - Tezkiret’ul Havvas s 35. Kenz’ul Ummal s. 158 hadis 36487 ve s. 170. Hadis 36514, Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 18 hadis 515 ve 516 ve s 25. Hadis 524, Mecme’uz Zevaid c. 9 s 105, Yenabi’ul Mevedde s 36.
[11] - Tarih-i Dimeşk c 2 s 5 hadis 503 ve s 28. Hadis 530, Mecme’uz Zevaid c. 9 s. 107.
[12] - Tarih-i Dimeşk c. 2 s 13.  hadis 512 ve s 14. Hadis 513 ve s 18 hadis 526,  Mecme’uz Zevaid c. 9 s 108.
[13] - - Musned-i Ahmed b. Hanbel c 4 s 307. Tarihi’ul Hulefa s. 188, Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 7. Hadis 505. Mecme’uz Zevaid c. 9 s. 104.
[14] - Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 6. Hadis 504 ve s. 22. Hadis 522.
[15]- Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 20. Hadis 510.
[16]- Tarih-i Dimeşk c. 2 s. 20. Hadis 520.
[17] - Tezkiret’ul Havvas s. 35, Mecme’uz Zevaid c. 9 s. 104.
[18] - Yenabi’ul Mevedde s. 36.

Gadir hadisinin ifade ettikleri

Kabirlere Teberrük (Bereket İsteminde Bulunmak) (1)
Vahhabi-Selefilerin Görüşü
İbn-i Teymiye ve onun tabileri kabirlerden bereket isteminde bulunmayı (teberrük), kabirleri öpmeyi ve onlara dokunmayı haram bilirler ve bu işleri yapan bir Müslüman'ı "kabirci veya kabre tapan" olarak değerlendirip kâfir ve müşrik olarak görürler.
Vahabi - Selefiler böyle yapan Müslümanların eylemini, cahiliye toplumunun putlara tapınma işi gibi olduğunu varsayarlar…
VAHABİLİK GÖRÜŞÜNÜN ELEŞTİRİSİ
Onların sözlerinin cevaplandırılmasında ilk etapta aşağıdaki konuları ele alacağız:
1-Ehlisünnet'in önderlerinden İmam Malik, Mansur-u Devaniki'ye şöyle der: "Peygamber'e (s.a.a) vefatından sonra saygıda bulunmak,
O'na hayatındayken saygıda bulunmak gibidir." Biz de aynı inancı paylaşarak peygamberlerin vefatlarıyla saygınlık ve makamlarının kaybolmayacağına inanıyoruz.
O halde bu büyük şahsiyetlerin kabirlerinin de özel bir konumu ve saygınlıkları vardır. Bu betimlemeye göre mukaddes şeriatta,
onların kabirlerinin öpülmesi, onlardan bereket umulması caiz olduğu apaçık belirtilmemiş dahi olsaydı yine de bu işin şeriatta beğenilen bir şey olduğu anlaşılacaktı. Zira böyle bir amel, bir çeşit dini şiarları büyültüp saygı duymak hesap edilir.
2-Eğer tazim ve kutsamak ibadet sayılmasına rağmen haram addediliyorsa veya kabirleri öpmek ve onlara saygı göstermek ibadet ve şirk olarak varsayılıyorsa o halde Kâbe'nin tazimi ve onun tavaf edilmesi de şirk olarak görülmesi gerekir.
Keza Hace-rü'l-Esved'in tazimi ve öpülmesi, Hicr-i İsmail ve Makam-ı İbrahim'in saygınlığı, mescitlerin tazimi, anne babayı büyük saymak ve onların karşısında eğilmek, meleklerin Âdem karşısında secde etmeleri, Hz. Yusuf'un kardeşleri, annesi ve babasının ona secde etmesi,
askerin bir üstüne karşı saygısı, sahabenin Peygamber'e (s.a.a) saygısı ve nihai olarak Vahabilerin, kendi başkan ve liderlerinin önünde eğilmesi gibi birçok gelenek ve göreneklerini de şirk bilmemiz gerekir idi. Hâlbuki Vahabilerin bizzat kendileri dahi böyle bir inanca sahip değillerdir.
3-Sahabe ve salih kimselerin amel ve davranışları, Vahabilerin görüş ve inançlarıyla uygunluk içermez. Zira sahabe kabir ve ziyaret yerlerini öpüyorlardı, onlara dokunuyorlardı ve onların türbelerinden bereket umuyorlardı. Biz burada sahabe ve salih kimselerin bu konudaki davranışlarıyla alakalı birkaç örneği sizin bilgilerinize sunacağız:
a) Hz. Zehra'nın (s.a) Babasının Tertemiz Kabrinin Toprağından Bereket Umması
İmam Ali (a.s) şöyle buyurur:
"Peygamber (s.a.a) toprağa verildikten sonra, Zehra (s.a) onun kabri kenarında durdu. Kabirden bir avuç toprak aldı ve yüzüne koydu. İşte o zaman saçını yolar halde şu iki beyitlik şiiri okudu:
Ahmet'in kabrini bir kez koklayan kimsenin, artık paha biçilmez diğer kokuları koklamasına ne ihtiyacı vardır? Öyle musibetlere duçar oldum ki eğer aydınlık günler bu musibetleri görseydi, kapkara kesilirdi". [1]
b) Ebu Eyyüb el-Ensarî'nin Peygamber'in (s.a.a) Kabrinden Bereket Umması
Davut b. Ebi Salih şöyle diyor:
"Bir gün Mervan b. Hakem, Mescid-i Nebi'ye girdi. Bir adamın Peygamber'in (s.a.a) kabrine yüzünü koyduğunu görünce, ensesinden tutup geriye çekerek ona şöyle dedi:
'Ne yaptığını biliyor musun?' O adam, dönüp Mervan'a bakınca Ebu Eyyüb Ensarî olduğu anlaşıldı. Ebu Eyyüb, şöyle dedi: 'Evet ben biliyorum. Ben bir tahta kenarına gelmedim.
Ben Allah Resul'ünün (s.a.a) huzuruna geldim' dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü: Peygamber'in (s.a.a) şöyle buyurduğunu işittim: 'Layık önderlerin rehberlik ettikleri zaman, din için ağlamayın, din önderliğinin ehil olmayanların eline düştüğü zaman ağlayın.'" [2]
Burada, Hâkim-i Nişaburî ve Zehebî'nin bu hadisi sahih bildiklerini eklememiz gerekir. Subkî de bu konuda şöyle der:
"Eğer bu hadisin senedi doğruysa, kabrin duvarına el sürmenin keraheti yoktur." [3]
Allame Emini de şöyle yazıyor:
"Bu hadisten, Emevilerin mutahhar/ tertemiz kabirlere tevessül etmeyi yasaklayarak bidat bıraktıkları anlaşılmaktadır." [4]
c) Bilal'in Peygamber'in (s.a.a) Kabrinden Bereket Umması
Bilal, Peygamber'i (s.a.a) rüyasında gördü. Efendimiz, ona şöyle buyurdular: "Bilal! Bunca vefasızlık ne için? Gelip kabrimi ziyaret etme zamanı gelmedi mi?"
Bilal, gamlı ve hazin bir vaziyette uykudan uyandı ve sefer yükünü yüklenerek Medine'ye yöneldi. Peygamber'in (s.a.a) kabri başına geldi ve saç başı perişan bir vaziyette ağlayarak bedenini kabre sürdü. [5]
d) İbn-i Ömer'in Teberrükü
İbn-i Ömer'in, sağ elini Peygamber'in (s.a.a) kabrine koyarak Bilal gibi yaptığını söylemişlerdir. [6]
e) İbn-i Münkedir'in Teberrükü
İbn-i Münkedir tabiindedir. O, kendi arkadaşlarıyla otururken birden bire dili tutuldu. O haliyle kalktı ve Peygamber'in (s.a.a) kabrine yüzünü koydu ve sonra döndü. Yanındakiler onu yaptığı bu işten dolayı yerdiler, ama o şöyle dedi: "Ne zaman bir sorunla karşılaşsam, Peygamber'in (s.a.a) kabrinden şifa isterim." [7]
Zehebî, İbn-i Münkedir'in sözünü şöyle rivayet eder:
"Efendimizin kabrinden yardım isterim." [8]
EHLİSÜNNET FAKİHLERİNİN GÖRÜŞ VE FETVALARI
Bu bölümde Ehlisünnet'in fetvalarının bir bölümüne yer vereceğiz:
1-Ahmet b. Hanbel'in fetvası; İbn-i Cemaati Şafii şöyle der:
"Abdullah b. Ahmet b. Hanbel şöyle diyor: Babama, Peygamber'in (s.a.a) minberine el sürüp öpen ve ondan bereket uman veya sevap niyetiyle aynı şeyi Peygamber'in kabrine yapan kimse hakkındaki görüşünün ne olduğunu sordum. Babam şöyle yanıtladı: 'Bir sakıncası yoktur.'" [9]
2-İmam Ahmet b. Hanbel'e, Peygamber'in (s.a.a) kabri ve minberini öpen kimsenin hükmünü sorduklarında şöyle cevap verdi: "Bir sakıncası yoktur." Ahmet b. Hanbel'in fetvasını İbn-i Teymiyye'ye gösterdikleri zaman, İbn-i Teymiyye çok şaşırarak şöyle dedi:
"Ben Ahmet'in fetvasına şaşırıyorum; ben onu seçkin bir âlim biliyorum; gerçekten bu, onun fetvası mıdır?" [10]
Biz de İbn-i Teymiyye'nin, İmam Ahmet b. Hanbel'i küfürle, şirkle ve bidatle suçlamadığına şaşırıyoruz.
3-Remlî Şafii de şöyle diyor:
"Peygamberlerin, Allah'ın veli kullarının ve salihlerin kabirlerine teberrük kastıyla el sürmenin bir sakıncası yoktur." [11]
4-Aynı şekilde Remlî Şafii şöyle der:
"Kabir sandığı üzerine el sürüp öpmek ve ziyaret yerlerini öpüp el sürmenin keraheti vardır, ama teberrük kastıyla olursa, kerahati yoktur."
Remlî Şafii, babasının fetvasının da bu olduğunu söyleyerek devam eder: "Fakihler, açıkça Hacerü'l-Esved'e dokunmaya güç yetiremeyen kimsenin asasıyla oraya doğru işaret etmesi ve sonra asasını öpmesini söylemişlerdir." [12]
5-Muhibbiddin Taberî Şafii'nin de verdiği fetva şöyledir:
"Kabre dokunmak ve öpmek caizdir ve âlimler ve salihler de böyle amel ediyorlardı." [13]
6-Şehâbüddin Hafâcî Hanefî'nin fetvası: O, Şifâ kitabının şerhinde "Kabre el sürmek, öpmek ve kabir üzerine kapanmak keraheti vardır." ibaretinin açıklamasında şunları yazar:
"Fakihlerin bu fetva hakkında ortak görüşü yoktur, bu sebeple İmam Ahmet b. Hanbel ve Taberî şöyle diyorlar: Kabir üzerine kapanmanın bir sakıncası yoktur." [14]
7-İbn-i Ebu Sayf Yemanî'nin fetvası: Mekke'nin Şafi âlimlerinden bir diğerinin fetvasını şöyle nakletmişlerdir:
"Kurân'ı, hadis kitabını ve salihlerin kabirlerini öpmek caizdir." [15]
8-Zerkanî Malikî'nin fetvası da şundan ibarettir:
"Mübarek kabirlerin öpülmesinde kerahet vardır. Ancak teberrük kastıyla olursa keraheti yoktur." [16]
9-İzâmî Şafi, İbn-i Teymiyye'nin "Salihlerin kabirlerini tavaf eden veya onlara dokunan kimse, günahların en büyüğünü işlemiştir" sözü hakkında şöyle der:
"O, anlamsız bir şey söylemiştir. Zira bir defasında: 'Böyle bir eylemi yapan kimse günahların en büyüğünü işlemiştir' derken başka bir defasında: '
Böyle bir işi yapan müşriktir' diyor. Hâlbuki seçkin âlimlerin bazıları yıllar önce İbn-i Teymiyye'nin doğumundan önce bu konuları açıklamışlardır.
Diğer taraftan bu şahsın sözü, âlimlerin sözüyle uyuşmuyor. Bazen, âlimlerin falan meselede ittifak ettiklerini söylüyor, hâlbuki âlimlerin icması bunun tam tersinedir. Eğer bir kimse ondan önceki ve sonraki âlimlerin ve aynı şekilde insaflı ve iyi anlayışlı âlimlerin sözlerine dikkat etse, bizim sözümüzün doğruluğunu görecektir.
Örneğin; Müslümanların geneli kabri tavaf edip ona dokunuyorlar, ama bu konudaki âlimler üç kısımdır:
Birinci gruptakiler, sürekli bu işi caiz bilirler. İkinci gruptakiler haram etme sınırına varmadan şiddetli kerahet olarak sürekli bu işi yasaklarlar.
Bir grup da orta yolu tutup, eğer bir kimsenin ölüyü ziyaret etmeye alakası çoksa bu amelin mekruh olmadığını; alakası azsa, edebin gereğini yerine getirerek, kabri tavaf etmemesi ve dokunmaması gerektiğini söylemiştir.
İbn-i Teymiyye'nin bazı işleri nedeniyle Müslümanlara küfür nispetinde bulunuyorsa, dikkatle bakarsanız onun sözünün iki öncüle döneceğini ve bu öncüllerin birinin doğru ve diğerinin ise yanlış olduğunu göreceksiniz.
Doğru önerme (büyük önerme) "Allah'a olan ibadetin dışındaki her ibadet şirki içerir." Şeklindedir. Küçük önerme ise şöyledir: "Ölü ya da gaip birini çağırmak, kabirleri tavaf edip onlara el çekmek, ölü için kurban nezretmek, Allah'ın dışındakiler için ibadet yapmaktır." ki bu söz doğru değildir." [17]
10-İbn-i Hacer şöyle diyor:
"Fakihlerin bazısı, Hacerü'l-Esved'i öpmek delilince, büyük ve değerli eşyalarla saygıya ve tazime layık fertlerin öpülmesinin caiz olduğu fetvasını vermişlerdir." [18]
11-Şehy İbrahim Bâcûrî Şafii'nin verdiği fetva şöyledir:
"Kabri öpmek ve ona el çekmenin keraheti vardır. Ancak teberrük kastıyla olursa mekruh olmaz." [19]
12-Şehy Adavi Hamzâvî Maliki şöyle der:
"Hiç şüphesiz Peygamber'in (s.a.a) kabri şerifini yalnızca teberrük kastıyla öperler. Dolayısıyla diğer veli kulların kabrinin -teberrük kastıyla- öpülmesinin caiz olmasının uygun olacağı anlaşılmaktadır." [20]
KABRİN ÖPÜLMESİ HAKKINDA BİR RİVAYET
Keşfu'l-İrtiyâb kitabı, Kifayetü'ş-Şa'bi, Fetâvâ'l-Garâib, Metâlibu'l-Müminin ve Hazânetü'r-Rivâye'den naklederek şu rivayeti getirmiştir:
"Adamın birisi Peygamber'in (s.a.a) huzuruna gelerek şöyle arz etti: 'Ey Allah'ın Resulü! Ben cennetin girişini ve Hurü'l-Ayn'in alnını öpmeye yemin ettim.' Efendimiz ona, annesinin ayağını ve babasının alnını öpmesini emretti. Adam: '
Babam ve annem hayatta değilse ne yapayım?' diye sorunca Efendimiz şöyle cevap buyurdu: "Onların kabirlerini öp." Adam: 'Eğer onların kabrinin nerede olduğunu bilmiyorsam ne yapayım?' diye sorunca Efendimiz şöyle buyurdular: 'Birisini annenin kabri niyetine diğerini ise babanın kabri niyetine iki çizgi çiz ve bu iki çizgiyi öp ve yeminini bozma." [21]
PEYGAMBER'İN (S.A.A) MİNBERİNDEN BEREKET UMMAK
Geçmişten günümüze dek Müslümanların yaşam tarzı siresi Peygamber'in mihrabı, and içtiği yer ve Efendimizin dokunduğu her yerden teberrük etmek şeklinde olagelmiştir.
Aynı şekilde Müslümanlar Medine'nin toprağından, özellikle şehitlerin efendisi Hz. Hamza'nın toprağından teberrük umuyorlardı. Biz burada Müslümanların davranış tarzlarından bir kaçına işaret edeceğiz:
Peygamber'in (s.a.a) minberi Müslümanlar için büyük değere sahiptir, öyle ki fakihlerin bazıları, minberin hürmetinin korunması için onun kenarında yemin etmekten kaçınıyorlardı.
Müslümanlar, sürekli Peygamber'in (s.a.a) minberine teberrük ediyorlar ve minberin hürmetini korumaya çalışıyorlardı. Vereceğimiz birkaç örneğe dikkat ediniz:
1-Mervan, Zeyd b. Sabit'in Peygamber'in (s.a.a) minberi yanında yemin etmesi yargısında bulundu. Ancak o, minberin hürmetinin korunması için orada yemin etmekten kaçındı. [22]
2-Âkuli, Allah Resulünün (s.a.a) minberini şöyle niteliyor:
"Zamanla Peygamber'in (s.a.a) minberi bozuldu. Abbasi halifelerinden birisi onu yeniden yaptırdı ve geride kalan ağaçlarından, teberrük kastıyla kendine tarak yaptı. Aynı şekilde sahabe Peygamber'in (s.a.a) minberine dokunmaya çok özen gösteriyordu."
3-Peygamber'in (s.a.a) minberi ateş alıp bir kısmının yanmasına kadar kendi yerinde duruyordu. Minberin yanması, Medine halkı için dayanılmaz bir acıydı.
Zira minberin iki tarafındaki elin konulacağı çıkıntı; yani Peygamber'in mübarek ellerini koyduğu yer yandı ve kaybolup gitti. Bundan sonra halk, bu kısma dokunamadı ve teberrük edemediler. [23]
4-Yezit b. Abdullah b. Kasit [24] şöyle diyor:
"Peygamber'in (s.a.a) minberi, onun kabri yakınındaydı. Mescit sakinleşince Peygamber'in (s.a.a) ashabından bir gurup sağ elleriyle minberin el konacak yerini tuttular ve kıbleye dönerek dua ettiler". [25]
5-Onuncu asrın âlimlerinden Şeyh Ahmet b. Hamit şöyle diyor:
"Halk, Peygamber'in (s.a.a) minberinin tahtalarına teberrük ediyordu." [26]
6-Semhûdî de Peygamber'in (s.a.a) minberi konusunda şöyle der:
"Peygamber'in (s.a.a) minberi üzerine kaplama yaptılar ve Peygamber'in (s.a.a) ravzası kenarındaki minber üzerine tavan kondurdular. Halk, tavan arasından elini Peygamber'in (s.a.a) minberine uzatıyor ve oradan teberrük umuyordu." [27]
Ayetullah Şeyh Necmettin Tabesi
ABNA.İR
________________________________________

[1]-İrşadu's-Sâri, c.3, s.352; el-İthâf, Şebrâvî, s.90; Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1404; Meşâriku'l-Envâr, s.63;
el-Fetâvi'l-Fıkhiye, İbn-i Hacer, c.2, s.18; es-Sireti'n-Nebeviyye, İbn-i Haşim, c.2, s.340; Keşfu'l-İrtiyâb, s.347; el-Mevahibu'l-Ledunniyye, c.3, s.400.
[2]-Müstedreki Hâkim, c.4, s.560, h.8571; Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1404.
[3]-Bkz: Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1404; Keşfu'l-İrtiyâb, s.347.
[4]-el-Gadir, c.5, s.151.
[5]-Siyerü A'lâmu'n-Nubelâ, c.1, s.358; Üsdü'l-Ğâbe, c.1, s.208; Şifau's-Sikâm, s.39.
[6]-Keşfu'l-İrtiyâb, s.436; Şerhu'ş-Şifa, c.2, s.199; Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1405.
[7]-Vefâü'l-Vefa, c.2, s.444; bkz: el-Gadir, c.5, s.151.
[8]-Siyerü A'lâmu'n-Nubelâ, c.3, s.213. Üzülerek söylemeliyiz ki bu kitabı gözden geçiren ve şerh edenler, Vahhabiyet düşüncesinin etkisinde kalarak, bu ve benzeri içerikteki rivayetlere gereken dikkati göstermeksizin,
senedinin zayıflığı ya da kendi görüşleriyle uyuşmadığını zannettiklerinden dolayı reddederler. Sanki İslam'ın gerçek itikadı, Vahhabiliğin görüşleridir.
[9]-Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1414.
[10]-a.g.e.
[11]-Bu sözü Şebramili, Şeyh Ebu Ziya'dan (ö.1087), el-Mevahi-bu'l-Ledunniyye kitabının haşiyesinde ve Hamzâvî'nin el-Metâlib kitabından nakletmiştir.
[12]-a.g.e.
[13]-Esne'l- Metâlib, c.1, s.331; Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1407.
[14]-Şerhu'ş-Şifa, c.3, s.1714; Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1404; el-Gadir, c.5, s.134.
[15]-el-Gadir, c.5, s.153.
[16]-Şerhu'l-Mevâhib, c.8, s.315.
[17]-Furkanu'l-Kurân, s.133.
[18] -Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1405.
[19]-Şerhu'l-Fıkhi'ş-Şafii, c.1, s.274; el-Gadir, c.5, s.154.
[20]-Kenzu'l-Metâlib, s.20; el-Gadir, c.5, s.154; Meşâriku'l-Envâr, c.1, s.140.
[21]-Keşfu'l-İrtiyâb, s.350.
[22]-Sahih-i Buharî, c.3, s.243.
[23]-Âsâru'n-Nebeviye, s.31.
[24]-Onun hakkında şöyle demişlerdir: O imam, fakih ve sika (güvenilir) idi. Kutübü Sitte de ondan rivayet nakletmişlerdir. Halk onun ehli emanet ve fakihliğinden yararlanmıştır.
O, Hicri Kameri 122 yılında ölmüştür. (Siyerü A'lâmu'n-Nubelâ, c.5, s.266).
[25]-et-Tabakâtu'l-Kübra, c.1, s.13; Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1401.
[26]-Umdetü'l-Ahbâr, s.135.
[27]- es-Sârimu'l-Menkî, s.132; Vefâü'l-Vefa, c.4, s.1403; Siyerü A'lâmu'n-Nubelâ, c.5, s.467.

Kabirlere Teberrük (Bereket İsteminde Bulunmak) (1)

&nbsp;

Kal-u Bela Âlemi

Musa Ayaztekin

Allah (c.c) A’raf suresinin sonlarında şöyle buyurmaktadır:

“Kıyamet gününde, biz bundan habersizdik demeyesiniz diye Rabbin Âdemoğullarından, onların bellerinden zürriyetlerini çıkardı, onları kendilerine şahit tuttu ve dedi ki: Ben sizin Rabbiniz değil miyim? (Onlar da): Evet (buna) şahit olduk, dediler. Yahut

“Daha önce babalarımız Allah'a ortak koştu, biz de onlardan sonra gelen bir nesildik (onların izinden gittik). Batıl işleyenlerin yüzünden bizi helak edecek misin?” dememeniz için (böyle yaptık). Belki inkârdan dönerler diye ayetleri böyle ayrıntılı bir şekilde açıklıyoruz.”

Kal-u Bela Âlemi Nerededir?

Allah'ın en önemli ayet ve nişanelerinden birisi insandır. Görünüm olarak küçük ve zayıf da olsa bütün yaratılış âleminin esrarı onda gizlidir. Buna göre kendisinde barındırdığı tüm kemallerle birlikte tanınmayan bir varlıktır.

Birçok bilgin, âlim ve sosyolog insan hakkında kitaplar yazmıştır. Ama hiç birisi Kuran, Peygamber ve Ehl-i Beyt İmamlarının bize tanıttığı gibi kesin ve net bir şekilde insanı ve onun yaşayıp geçirdiği âlemleri tanıtamamıştır. Onlar en güzel ve kolay şekilde gelişim ve tekâmül basamaklarını bize göstermiş ve beyan etmişlerdir.

İnsan varlık âlemine adım atmadan önce henüz zerreler halinde Allah onu Hz. Âdem’in zürriyetinden çıkarak bir ahit aldı. Yani Allah

Hz. Âdem’den kıyamet gününe kadar dünyaya gelecek tüm insanlardan Allah'ın birliği konusunda biat almıştır. Herkes kıyamet günü biz bu ahitleşmeden haberdar değildik dememeleri için meleklerin şahit olarak bulunduğu bir ortamda Allah'ın birlik ve beraberliğine ikrar etmiştir.

Soru

Eğer Allah tüm Müslüman ve kâfirlerden biat ve söz almışsa peki neden yeryüzünde kâfir var?

Bu sorunun cevabı iki önemli noktayı içinde barındırmaktadır.

İki Önemli Nokta

1-     Aile: İnsanlar ekonomi ve refahlarıyla ilgili konulara aşırı derecede yöneldiler. Tüm düşünce ve hayatları bu çerçeveye oturmuş durumda. Toplumdaki tekâmül ve hüviyetlerinin temelini oluşturan ailevi konulara içlerinden bir eğilim dahi olsa ya tamamen göz ardı etmiş ya da çok az önem vermektedir.

Doğru bir terbiyenin mevcut olmayışı, İslam’ın ahlaki değerlerinin uygulanmayışı bazen ailelerin dağılmasına neden olmaktadır. Hâlbuki aile ortamının ve sıcaklığının korunması ebeveynin görevidir. Allah da bu konuya işaret ederek şöyle buyuruyor: “Erkek veya kadın, mümin olarak kim iyi amel işlerse, onu mutlaka güzel bir hayat ile yaşatırız.”

Çocuğun sorumluluğu anne ve babanın uhdesindedir. Çünkü o ikisi çocuğun ilk öğretmenleridir. Hz. Resul-ü Ekrem (s.a.a) şöyle buyurmaktadır: “Yeni doğan her çocuk tertemiz bir fıtrat üzere doğar. Daha sonra anne ve babası onu Yahudi ya da Hıristiyan yapar.” Anne-babadan etkilenen çocuk temiz fıtratta doğmasına rağmen kâfir olur.

Dikkat edilmelidir ki anne-baba sözlü olarak çocuğu eğitip terbiye ettiklerinde bu eğitim davranış olarak pratikte dökülmediği sürece çocuklarda ters etki yapmaktadır. Çocuk anne-babanın kendisini bir şey yapması için zorladıklarını ama kendilerinin o şeyi yapmadıklarını gördüğü zaman iyiyle kötüyü ayırma gücünün az ya da

hiç olmamasından dolayı anne-babasının yapmadığı şeyin daha doğru olduğunu sanmaktadır. Aşırı derecede hurma yiyen bir çocuğu fazla yememesini söylemesi için Hz. Peygamber’in (s.a.a) huzuruna getirdiler. Peygamber yarına ertelenmesini söyledi. Ertesi gün çocuğu tekrar Hz. Peygamber’in (s.a.a) huzuruna getirdiler. Hz. Peygamber çok fazla hurma yememesini söyledi.

Sahabe şöyle söyledi: Ey Allah'ın Resulü! Neden bunu dün söylemedin?

Hz. Peygamber (s.a.a) cevaben şöyle buyurdu: “Dün kendim hurma yemiştim. Kendimin yaptığı bir şeyi men etmek istemedim.”

Evet! Çocuk, anne-babanın davranışlarını ileride sapkınlığa bile neden olsa kendisi için en iyi ve sağlıklı yol olarak kabul etmektedir. Allah (c.c) şöyle buyurmaktadır:

“Yahut "Daha önce babalarımız Allah'a ortak koştu, biz de onlardan sonra gelen bir nesildik (onların izinden gittik). Batıl işleyenlerin yüzünden bizi helak edecek misin?" demeyesiniz.”  Hz. Peygamber (s.a.a) de şöyle buyurmaktadır: “Evlatlarınızı terbiye edin. Siz onlardan sorumlusunuz.”

&nbsp;

2-     Toplum: Çocuk maneviyatı zayıf olan bir toplumda kendisine örnek olabilecek herhangi bir olgu bulamadığından mecburen maddi unsurlara sarılmakta ve yönelmektedir. Tüm ruhsal ve bedensel ihtiyaçlarını anne-babasının ona sağladığı maddi ve onun mahsulleriyle gidermektedir. Çocukların maddiyata olan eğilim ve bağlılıkları onlar için fıtri bir olaydır.

Fikirsel olarak din ve mektep ile ilgili konuları anlayabilecek kadar gelişmemişlerdir. Ama aynı çocuk bedensel ve ruhsal açıdan büyüdüğünde imanın etkisi onun fikir ve davranışlarında daha çok göze çarpmaktadır. Eğer imanın bu etkisi toplumda bulunmaz ve kendini tatmin edemezse doğal olarak maddiyat tarafına yönelecektir.

Hz. Peygamber (s.a.a.) Mekke’de kıyam edip kendi davetini aleni bir şekilde beyan edince gençler arasında büyük bir heyecan ve coşku ile karşılandı. Onlar, fıtratlarındaki din eğilimi nedeniyle Hz. Peygamber’in (s.a.a) etrafında toplanarak Hz. Peygamber’in (s.a.a) sözlerinden etkilendiler.

Bu durum, Müslüman gençler ile aileleri arasında şiddetli ihtilafların meydana gelmesine neden oldu. Hatta müşrikler bu ihtilafı Hz. Peygamber’in davasına yaptıkları itirazlardan birisi olarak kabul ettiler.

Kureyş Hz. Ebu Talib’in huzuruna gelerek şöyle dedi: Kardeşinin oğlu, ilahlarımıza hakaret ediyor. Gençlerimizi bizden uzaklaştırarak ihtilaflara ve dağılmalara sebep oldu.

Toplumun olumlu veya olumsuz her türlü davranış ve tepkisi çocuk üzerinde etki bırakmaktadır. Bu etkileşim aileden fazla olmasa da az olmadığı kesindir. Çünkü çocuk çeşitli çalkantıların yandığı topluma olgunlaşmaya başladığı daha doğrusu gençlik yıllarının başlangıcıdır. Bu yıllar sahih ve doğru bir hedef tayin edilmeden geçirilmektedir.

Eğer toplum ve camia genci sahih bir şekilde doyurup ikna etmez ise bu gencin yoldan sapması büyük bir olasılıktır. Gençlik yıllarındaki yaşantı taklitçilikten öteye geçmeyecektir. Kendisi için gelişim ve tekâmül olabilecek bir sosyal yaşantısı olmayacaktır.

Hal böyle olunca da taklitçilik onun için emsalleri ve akranları arasında aşağılık kompleksine düşmemesi için bir yol halini alacaktır.

Batı dünyasında gençlik cinsellik ve maddecilik anlayışı arasında kaybolmuştur. Gerçek kimliğini kaybetmiş durumdadır. Bu nedenle aileleri, gençlere yönelik programlar hazırlayan kimseler ve hükümetin ileri gelenleri gençlikteki maneviyat boşluğunu çeşitli eğlence merkezleri ya da kumarhaneler açıp sabahlara kadar oyalamakla doldurmaktadırlar.

Böyle yaparak gençlerin boş bir vakit bulmaları ve bu boşlukla da din ve mektep ile alakalı konularda araştırma yahut tefekkür etme fırsatını yok etmeyi planlamaktadırlar. Hâlbuki insanın fıtratında bir ilah arama, bir mabuda yönelme duygusu vardır.

Maneviyattan başka hiçbir şey bunun yerini tutamaz. “Sen yüzünü hanif olarak dine, Allah insanları hangi fıtrat üzere yaratmış ise ona çevir. Allah'ın yaratışında değişme yoktur. İşte dosdoğru din budur; fakat insanların çoğu bilmezler.”

Tertemiz Fıtrat

Dinin sürekliliği zaman ve insanlar bakımından değişkenlik göstermez. Yani insanlar yaşadıkları asır, zaman ve coğrafya bakımından muhtelif de olsalar sahip oldukları insanlık ve bir dine tabi olma bakımından ortak noktaya sahiptirler. Allah (c.c) onları öyle bir şekilde yaratmıştır ki fıtratları gereği bir dine tabi olma fikrine sahiptirler. “Sen yüzünü hanif olarak dine, Allah insanları hangi fıtrat üzere yaratmış ise ona çevir. Allah'ın yaratışında değişme yoktur.

İşte dosdoğru din budur; fakat insanların çoğu bilmezler.”  Bu ayet insanlar arasında bir dine ve mabuda tapma ihtiyacının olduğunu genel olarak ispatlamaktadır. İnsanın ezelde verdiği bir söz ve alınan bir ahit mevzusu da konunun dışında kalmaktadır.

Ama müfessirler alınan söz ve ahdin nicelik ve keyfiyeti hususunda bir takım sorular ileri sürmüşlerdir. Bu sorulara cevap aramak konumuzun dışına çıkmamıza neden olacağından sadece konuyu daha iyi anlayabilmek adına iki tanesine değineceğiz. Bu iki örnek müfessirlerin büyük bir çoğunluğunun ittifak ettiği noktalardır.

Bazı müfessirlerin görüşüne göre bu ahit (Kal-u Bela) Allah'ın Hz. Âdem’i yaratmasından sonra alındı. Allah bütün insanları Hz. Âdem’in sulbünden zerreler halinde çıkardı ve ezeli bir ahit alınmış oldu.

Bir takım rivayetlerde de şöyle nakledilir: Allah'ın kudreti sayesinde Hz. Âdem’in yaratıldığı çamurdaki zerreler şuur ve bilinç sahibi oldular. Muhatap alınacak hale geldiler. Allah şuur ve bilinç sahibi bu zerrelere “Ben sizin Rabbiniz değil miyim? diye sordu. Onlar da hep bir ağızdan: Evet Rabbimizsin dediler.

Kesin olan şu ki ister mümin olsun ister kâfir olsun Allah (c.c) her bir insandan ezelde bir ahit almıştır. Müfessirler ve ulema arasındaki ihtilaf, birkaç ihtimali geçmeyen şıklarıyla, bu ahdin nasıl alındığına dair olan bir ihtilaftır.

Hz. Ali ve Kal-u Bela Âlemi

Esbeğ b. Nebate İmam Ali’den şöyle naklediyor: İbn’ul Kevva Hz. Ali’nin yanına gelerek: Ey Müminlerin Emiri! Allah Hz. Musa’dan önce bir beşer ile konuştu mu? diye sordu.

İmam Ali (Aleyh'is Selam) şöyle buyurdu: Evet! Allah (c.c) ister iyi olsunlar ister kötü olsunlar tüm mahlûklarla konuşmuştur.

Bu cevap İbn’ul Kevva’ya oldukça ağır geldi. İmam Ali’nin (Aleyh'is Selam) ne demek istediğini anlayamadığından nasıl diye sordu.

İmam Ali (Aleyh'is Selam) şöyle buyurdu:

Sen hiç Allah'ın kelamını okumadın mı? Allah (c.c) Peygamberine şöyle buyurmuştur:  “Kıyamet gününde, biz bundan habersizdik demeyesiniz diye Rabbin Âdemoğullarından, onların bellerinden zürriyetlerini çıkardı, onları kendilerine şahit tuttu ve dedi ki: Ben sizin Rabbiniz değil miyim? (Onlar da): Evet (buna) şahit olduk, dediler. Yahut

“Daha önce babalarımız Allah'a ortak koştu, biz de onlardan sonra gelen bir nesildik (onların izinden gittik). Batıl işleyenlerin yüzünden bizi helak edecek misin?” dememeniz için (böyle yaptık). Belki inkârdan dönerler diye ayetleri böyle ayrıntılı bir şekilde açıklıyoruz.”

Ey İbn’ul Kevva! “Evet, şahit olduk” cümlesi insanların Allah'a verdikleri (c.c) cevaptır. Allah şöyle buyurmuştur: Benden başka ilah, benden başka mabud yoktur. Rahman ve rahim olan benim. Bunun karşısında insanlar itaat edeceklerine, Rab olarak edineceklerine, peygamberlere iman edeceklerine söz verdiler. İnsanlar bu sözleri verirken melekler de oradaydı ve hepsi şahit olduğundan şöyle dediler:

Ey insanoğlu! Kıyamet günü biz haberdar değildik demeyesiniz diye biz size şahit olduk.

Kâinattaki bütün varlıklar özellikle de insan ilk ve temiz fıtratı gereği âlemleri yaratan bir yaratıcıya şahittir. Herkes muktedir bir güç ve zatın varlığını hissetmektedir. Kendi tertemiz fıtratından da ilham alarak O’nun sonsuz azameti karşısında eğilmektedir. Her insanın içinde onu hakikati keşfetmeye davet eden gizli bir davetçi ve kuvvetli bir duygu vardır.

Bu hakikati keşfetme duygusu, bütün dinleri kendi çerçevesinde toparlayacak ilahi bir dinin olmasını gerektirmektedir. Allah (c.c) da bu konuya şöyle değinmiştir: “Allah nezdinde hak din İslam'dır”  Zira insanlığın saadet, refah ve onurunu koruyabilmek adına İslam dininin asırlar ve yüzyıllar boyunca baki kalması gerekmektedir.

Böylece Allah (c.c) Melekût âleminde bazı insanları diğerlerinden ayırarak kendi ilahlığına şahitlik etmelerini istedi. Hepsi birden şahitlik etti. Ezelde böyle bir ahdin alınmasın iki ana sebebi vardı. Biri gaflet diğeri de ata ve babalarının dinlerine körü körüne bağlanmak.

Hz. Âdem’in Allah (c.c) İle Konuşmaları

İmam Bakır (Aleyh'is Selam) şöyle buyurmaktadır: Allah (c.c) kendi ilahlığı ve bütün peygamberlerin nübüvvetleri için ahit almak üzere Hz. Âdem’in sulbünden insanları çıkardığı zaman peygamberler için ilk aldığı ahit Muhammed b. Abdullah (Allah'ın selamı O'na ve

Ehl-i Beyt'ine olsun) nübüvveti için aldığı ahitti. Daha sonra Allah (c.c) Hz. Âdem’e hitaben şöyle buyurdu: Ey Âdem! Bak ne görüyorsun? Hz. Âdem Melekut âlemine bakınca ezelden kıyamete kadar gelecek olan tüm evlatlarını gördü. Zerreler halinde gökyüzünü doldurmuşlardı.

Hz. Âdem şöyle dedi: İlahi! Ne kadar çok evladım var! Onları neden yarattın ve aldığın bu ahit nedir?

Allah (c.c) şöyle buyurdu: Bana ibadet etmeleri, bir ortak koşmamaları, gönderdiğim peygamberlere iman etmeleri ve tabi olmaları için yarattım ve ahit aldım.

Hz. Âdem: İlahi! Bu zerrelerin bazıları büyük bazıları ise küçük, bunun sebebi ne? Bazılarının nurları fazla bazılarının nurları az ve bazılarının da hiç nuru yok?

Allah: Onlar liyakat ve yeteneklerine göre yaratıldılar. Ama her halükarda tümü imtihana tabi tutulacaklar.

Hz. Âdem: İlahi! Bana konuşma izni veriyor musun?

Allah (c.c): Konuşabilirsin. Çünkü senin ruhun da bendendir.

Hz. Âdem: İlahi! Onların tümünü aynı şekilde yaratsaydın, hepsine eşit şekilde ömür ve bir tabiat ve zat verseydin daha iyi olmaz mıydı? Böyle olsaydı hiç birisi diğerine haksızlık etmez, aralarında kıskançlık, düşmanlık ve kin olmazdı. Daha doğrusu aralarında hiçbir ihtilaf vuku bulmazdı.

Allah (c.c) şöyle buyurdu: Ey Âdem! Sen benden aldığın ruh sayesinde konuşuyor  ve anlıyorsun. Ama cisminin ürünü olan noksanlıklardan dolayı hakikatini bilmediğin bir konuyu dile getiriyorsun. Hâlbuki benim her şeyi bilen ve hikmet sahibi Allah olduğumu biliyorsun.

Ben sahibi olduğum bilgi ve hikmet nedeniyle mahlûklar arasında ihtilaf meydana getirdim. Kendi irademle onların işlerini düzene koydum. Onlar benim takdir ve tedbirim doğrultusunda kendi varlıklarını devam ettirmektedirler.

Benim yaratmamda herhangi bir değişiklik olmaz. İnsanları ve cinleri bana ibadet etsinler diye yarattım. Cenneti, bana ibadet eden, emirlerime uyan ve peygamberlerime tabi olan kimseler için yarattım.

Cehennemi ise bana karşı kâfir olan, isyan edip günah işleyen ve peygamberlerime tabi olmayan kimseler için yarattım. Ben, sana ve evlatlarına ihtiyacım olmadığı halde sizi yarattım.

Sizleri imtihan etmek, dünyada hangilerinizin amelinin iyi hangilerinizin amelinin kötü olduğu malum olsun diye yarattım.

Bu nedenle dünya ve ahreti, hayat ve ölümü, itaat ve isyanı, cennet ve cehennemi yarattım.

Yine kendi ilmim ve takdirimle sima, beden, renk ve ömürleri muhtelif yarattım. Yine dünyadaki nasipleri, itaat ve isyanları arasında fark koydum.

Onlardan bazıları bedbaht, bazıları ise saadet ehli oldu. Bazıları kör, bazıları sağlıklı, bazılarını kısa boylu, bazıları uzun boyludur. Bazıları çirkin bazıları güzel, bazıları âlim bazıları cahildir. Bazıları fakir bazıları zengin, bazıları itaatkâr bazıları isyankârdır. Bazıları hasta bazıları sağlıklı, bazıları felçli bazıları ise sapasağlamdır.

Bunların tümü yaratılış gereğidir. Sahih ve sağlıklı olan kimse hasta ve sağlıklı olan kimseye bakmalı kendi sağlık ve sıhhati için şükretmelidir. Hasta olan kimse sağlıklı olan kimseye bakıp, kendisine şifa vermem için bana yönelmelidir. Gönderdiğim belalara sabredip karşılığında mükâfat almalıdır.

&nbsp;

Kal-u Bela Âlemi

Mısır Müftüsü Vahabilere sert çıktı:
İmam Hüseyin’in Makamına El Uzatanların Ellerini Keseriz
Mısır Müftüsü Doktor Ali Cuma, tekfirci selefi vahabi grupların mukaddes mekanların yıkılması yönündeki açıklamalarına şiddetli tepki göstererek İmam Hüseyin’in (a.s) Makamına el uzatma cüretini gösteren elleri keseriz.
Allah, sizin dillerinizi, ellerinizi ve ayaklarınızı kessin; acaba efendi ve seyidimiz olan imam Hüseyin aleyhi selam put mudur ki ona bu şekilde hitap ediyorsunuz?! dedi.
Ehlibeyt Haber Ajansı ABNA- Ehlibeyt’in (a.s) mukaddes türbelerinin yıkılmasına davet edenleri “körelmiş kalpler” olarak niteleyen Mısır Müftüsü Ali Cuma,
“İslam’ı kötü bir şekilde anlamış olan bu kişiler, İslam’ın çehresinin karalanmasına sebep olmaktadırlar” dedi.
Peygamber efendimizin “Peygamber ve Salihlerin kabirlerini mescid karar kıldılar” hadisine değinen Mısır Müftüsü konuşmasını şöyle sürdürdü: Bazı kavimler kendi peygamberlerinin kabirlerinden put yaparak onlara secde ettiler,
ancak Allah Resulünden nakledilen rivayet esasına göre Allah Resulü (s.a.a) Allah Teala’dan kendi kabrini put haneye çevirmemeleri ve ona ibadet etmemeleri için istekte bulundu. Kesinlikle Allah Teala peygamberin isteğini kabul etmiş ve İslam ümmetini bu işten uzak tutmuştur.
Bazıları halkı İmam Hüseyin’in (a.s) makamını yıkmaya çağırmakta. Ben onlara şöyle cevap veriyorum: Allah, sizin dillerinizi, ellerinizi ve ayaklarınızı kessin; acaba efendi ve seyidimiz olan imam Hüseyin aleyhi selam put mudur ki ona bu şekilde hitap ediyorsunuz?!
Hatırlanacağı üzere daha önce de Mısır Müftüsü Ali Cuma, El Ezher üniversitesi camisinden imam Hüseyin’in re’sül makamına karşı cürette bulunan vahabileri kesin bir dille uyararak şunları söylemişti:
“Ben, El Ezher Üniversitesi Camisinden bu kişilere şunları diyorum: ‘Kes sesini ey aşağılık, ey utanmaz habis! Allah senin el ve ayaklarını koparsın ve bizi senin gibilerinin elinden kurtarsın.
Mısır’da Ehlibeyt’e (a.s) ait olan tüm mekanlar Mısırlıların teberrük ve mukaddes yerleridir. Allah, Mısır’da bulunan Ehlibeyt’e ait olan mekanlara karşı cesarette bulunmak isteyenlere karşı pusudadır.”
Mısır Müftüsü Doktor Ali Cuma ve bazı Mısırlı mutedil ve ılımlı kişilere karşı son zamanlarda vahabi, selefi ve radikal Sünni gruplara ait televizyon kanallarından ve internet sitelerinden şiddetli bir şekilde saldırılarda bulunulmakta.

Mısır Müftüsü Vahabilere sert çıktı

Evrenin tüm sırlarını bilen Peygamberin ümmi olması nasıl mümkün olabilir?
Kur’an’da geçen Ummi tabirinden hareketle bazıları Peygamber’in (s.a.a) okuma ve yazma bilmediğini iddia etmişlerdir. Acaba bu konu doğru mudur? Bütün varlık aleminin sırlarını okuyabilen ve sırlarına vâkıf olan bir peygamberin okuma yazma bilmeyişi nasıl mümkün olabilir?
Ehlibeyt (a.s) Haber Ajansı ABNA- Ummi okuma ve yazmayı birisinden öğrenmeyen kimseye denir. İslam Peygamberine de ummi denilmesi onun kimseden ders almadığı ve okuma ve yazmayı kimseden öğrenmediği içindir.
Bu konu tarihi veriler açısından kesindir ve bu İslam Peygamber’ine bir üstünlük ve övgü sayılır ve aynı zamanda onun peygamberliğine ve icazına bir delildir.
Çünkü bir beceri olarak okuma ve yazmanın insan için önemi diğer insanların fikirlerinden ve eserlerinden yararlanmak ve kendi bilgisini zenginleştirmektir. Buna göre gelmiş geçmiş her kesin bilgisine sahip olan bir kimsenin artık okumak ve yazamaya bir ihtiyacı olmaz.
Buna göre Peygamber’in (s.a.a) vasıfları içinde ummi vasfı onun peygamberliğinin bir delil ve ispat sayılır. Çünkü o bu vasfıyla birlikte geçmiş ve gelecek herkesin bilgilerinden haberdardı; göğün ve yerin gaybına vakıftı ve insanları doğru yola hidayet ediyordu.
Bu soru iki bölümden oluşmaktadır:
1- Ummi kavramının anlamı nedir?
2- Eğer ummi okuma yazmayı bilmemek anlamında ise bütün evrenin sırlarından haberdar olan bir Peygamber’e nasıl yakıştırılabilir?
Birinci bölüme yanıt olarak şunu söylemek gerekir ki: Ummi okuma yazmayı birinden öğrenmeyen kimseye denir.[1] İslam Peygamberi’ne de ummi denilmesi onun okuma yazmayı kimseden ders almadığı içindir.[2] Peygamber’in (s.a.a) ummi olduğu konusu tarihi açıdan kesin olan bir gerçektir.
Çünkü tarih açıkça Peygamber’in (s.a.a) ister Peygamberlikle görevlendirilmeden ve ister peygamberlikle görevlendirildikten sonra hiçbir kimseden okuma yazmayı öğrenmediğini kanıtlamaktadır.
Zira bir yandan o dönemde Hicaz halkının büyük bir çoğunluğu okuma ve yazma bilmiyor zaten öğrenim işi onlar arasında önemli bir konuma sahip değildi. Bu yüzden sadece belli bir grup okuma ve yazma biliyordu ve bunların sayısı 17 kişiyi aşmıyordu.
Buna göre eğer İslam Peygamberi o toplumda birsinden okuma ve yazmayı öğrenmiş olsaydı bu herkes tarafından bilinir ve halk arasında yayılırdı.[3]
Üstelik Peygamber’e düşmanlık besleyen ve ona karşı her türlü ithamdan geri durmayan kimseler böyle bir şey olsaydı elbette ondan haberdar olur ve Peygamber (s.a.a) okuma yazma bildiği için bu öğretileri başkalarından edindiğini ve öğretilerinin vahye dayanmadığını ileri sürürlerdi.[4]
Tarihte şunu kanıtlıyor ki Peygamber (s.a.a) Medine’de bile ne bir yazı okumuş ne de kendi eliyle bir şey yazmıştır. Hudeybiye anlaşmasında bile Peygamber (s.a.a) anlaşmayı kendisi yazmamıştır.[5]
Kur’an-i Kerim, ummi kavramından başka diğer ifadelerden de yararlanmaktadır. Örneğin “Bundan önce sen ne bir kitap okumuş, ne de elinle onu yazmışsın. Öyle olsaydı, batıla uyanlar şüpheye kapılırlardı.[6]” “Ne kitap nedir ne de iman bilirdin.”[7]
Ama bütün evrenin sırlarından haberdar olan bir peygamberin nasıl okuma yazma bilmeyebilir sorusuna gelince, bu sorunun cevabında şöyle diyebiliriz:
Konumuzla ilgili ayetlerde ummi vasfı Peygamber (s.a.a) ile diğerlerinin ortak vasfı olarak zikredilmesine rağmen[8] Peygamber’in (s.a.a) ummi oluşuyla ümmetin ummi oluşu arasında fark vardır. Ummi kavramının her yerde aynı anlamı ifade etmediği kesindir. Çünkü bu vasıf Yahudiler ve Müşrik Araplar hakkında kınama vesilesi olarak kullanılmıştır.
“Onların içinde okuma yazması olmayanlar da var ki, Kitap'tan (Tevrat'tan) (başkalarının kendilerine anlattıkları) kuruntulardan başka hiçbir şey bilmezler. Onlar, sadece zan içindedirler.”[9]
Yine şöyle buyuruyor: “Eğer seninle tartışırlarsa de ki: "Ben, bana uyanlarla birlikte kendimi Allah'a teslim ettim." Kendilerine kitap verilenlere ve okuma yazma bilmeyenlere (ümmîlere, müşriklere), "Siz de (O'na) boyun eğip teslim oldunuz mu?" de.”[10] [11]
Ama Peygamber (s.a.a) hakkında bu vasıf övgüyü ifade eder ve onun peygamberliğine bir delil ve ispattır. Buna örnek olarak mütekebbir vasfını zikredebiliriz. Mütekebbir vasfı Yüce Allah için övgü mahiyetinde kullanılır ama aynı vasıf diğerleri için yerme ve kınama sayılır.[12]
Bir beceri olarak okuma ve yazmanın insan için önemi diğer insanların fikirlerinden ve bırakmış oldukları eserlerinden yararlanmak ve kendi bilgisini zenginleştirmektir. Buna göre gelmiş geçmiş her kesin bilgisine sahip olan bir kimsenin artık okumak ve yazamaya bir ihtiyacı olmaz.
Bu yüzden bazı müfessirler şöyle demişlerdir: Peygamber’in (s.a.a) vasıfları arasında ummi vasfı onun peygamberliğinin delili ve ispatı sayılır. O bu vasfıyla geçmiş ve gelecek bütün ilimlere sahipti ve göklerin ve yerin gaybını insana bildirir ve onları hak yola davet ederdi.[13]
Aynı zamanda peygamberin ummi oluşu ve onun ummiler içinde mebus kılınışı Allah’ın sonsuz gücüne dikkatleri çekmek içindir. Yüce Allah okuma yazma bilmeyen halk içinden ders okumamış, mektebe gitmemiş birini Allah’ın ayetlerini onlara okumak, batıl inançlardan onları
uzak tutmak ve kendilerine kitap, ilim ve hikmet öğretmek ve onları kötülüklerden arındırmak için göndermiştir.[14]
Buna göre birçok ilimleri içinde bulunduran Kur’an’ı okuma yazma bilmeyen biri tarafından getirilmesi ilahi mucizelerden sayılır[15]
Ayetullah Reyşehri
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Dehhuda, Lugatneme
[2] Farhang İstilahat İrfani
[3] Belazuri, Fetu’l-Buldan s.459
[4] Bkz. Şehit Mutahhari, Mecmu-i Asar, c. 3. s. 205- 206
[5] Şehit Mutahhari, Mecmu-i Asar, c. 3. s. 219
[6] Ankebut 48
[7] Şura 52
[8] Kur’an’da bu vasıf “Ummyun” şeklinde Bakara suresinin 78. ayetinde ve “Ummiyin” larak Al-I İmran suresinin 20 ve 75 ve Cuma suresinin 2 ayetlerinde geçmiştir.
[9] Bakara: 78
[10] Al-i İmran: 20
[11] Şehit Mutahhari, Mecmu-i Asar, c. 3. s. 228
[12] Tefsir-I Kebir c. 5 s. 310
[13] Keşfu’l-Esrar c. 1 s. 244
[14] Tefsir-i Nevin s. 7.
[15] Tefsir-I Kebir c. 5 s. 380

 Evrenin tüm sırlarını bilen Peygamberin ümmi olması nasıl mümkün olabilir?

Coğrafyası

Kitaplar

Makaleler

Dergiler

Karakterler

yayıncılar

İslami merkezler

multimedya

Mehdiyet

İslam kaynakları internet sitesi, İslam kaynaklarının toplanması, düzenlenmesi ve yayınlanmasını sağlayan genel bir sitedir. Bu kaynaklar, İslam’ın ilk günlerinden itibaren mesaj getiren (Hz. Peygamber (s.a.a)) ve ondan sonra bu dinin büyükleri, araştırmacıları, İslami ilimler havzası alimleri ve düşünürleri tarafından sunulmaktadır.

Coğrafyası

Articles